Ce que tu sais déjà. Tu connais les systèmes d’équations, les suites récurrentes et le raisonnement par récurrence
(Terminale — Raisonnement par récurrence ). Une matrice est un tableau de
nombres que l’on sait additionner et multiplier : elle permet d’écrire en une seule ligne un système, une transformation
du plan ou l’évolution couplée de plusieurs quantités.
1. Vocabulaire
Définition. Une matrice de taille n × p n \times p n × p est un tableau de nombres réels à n n n lignes et p p p colonnes. Le coefficient de la
ligne i i i et de la colonne j j j se note a i j a_{ij} a ij .
A = ( 2 − 1 0 3 5 4 ) est de taille 2 × 3 , a 12 = − 1 , a 23 = 4. A = \begin{pmatrix} 2 & -1 & 0 \\ 3 & 5 & 4 \end{pmatrix} \text{ est de taille } 2 \times 3,\ a_{12} = -1,\ a_{23} = 4. A = ( 2 3 − 1 5 0 4 ) est de taille 2 × 3 , a 12 = − 1 , a 23 = 4.
Une matrice carrée d’ordre n n n a n n n lignes et n n n colonnes.
Une matrice ligne a une seule ligne ; une matrice colonne une seule colonne.
La matrice identité I n I_n I n est la matrice carrée d’ordre n n n avec des 1 1 1 sur la diagonale et des 0 0 0 ailleurs :
I 2 = ( 1 0 0 1 ) I_2 = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} I 2 = ( 1 0 0 1 ) .
La matrice nulle a tous ses coefficients nuls. Une matrice diagonale n’a de coefficients non nuls que sur sa diagonale.
Deux matrices sont égales si elles ont la même taille et les mêmes coefficients.
→ S’entraîner : Exercice 1
2. Opérations sur les matrices
Somme et produit par un réel (matrices de même taille) : on opère coefficient par coefficient .
Produit. Si A A A est de taille n × p n \times p n × p et B B B de taille p × q p \times q p × q , le produit A B AB A B est la matrice n × q n \times q n × q dont le coefficient
( i , j ) (i, j) ( i , j ) est obtenu en multipliant la ligne i i i de A A A par la colonne j j j de B B B :
( A B ) i j = a i 1 b 1 j + a i 2 b 2 j + ⋯ + a i p b p j . (AB)_{ij} = a_{i1}b_{1j} + a_{i2}b_{2j} + \dots + a_{ip}b_{pj}. ( A B ) ij = a i 1 b 1 j + a i 2 b 2 j + ⋯ + a i p b p j .
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTpjYzQ5MDRiNy1iNWNlLTQ1MzgtOGQ3ZS1mMmZiMmMxYzUwZWYAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaF0A3OMLGTavgqLm/hIG2LYAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDowMzY4ZWE4MS04ZTBjLTRmZWYtYjkzNC1hMDBlMGU1NDJmYjhscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNofTpnbaa+kPPYp3x1qZfB3wAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggMHok6rXBupfwFXURvqYdnkeUu6dbApryD05aihwj6XKkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaMBz91wG+MQ/RX3HZ4qG4ewAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCDcxwHmI7ovvlHWOXmuLr1fBwbyoVDl/7x1eR7EEKolpmRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOmNjNDkwNGI3LWI1Y2UtNDUzOC04ZDdlLWYyZmIyYzFjNTBlZi9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjY1ZjNmYzRiLTdkNjItNGE1OS1hM2EyLTY1MTVlMDY2ZDMwYXJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCAweiTqtcG6l/AVdRG+ph2eR5S7p1sCmvIPTlqKHCPpcqJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggBcRuHcjQw2aeGWXCasRemKSpTh1hR5irX0N23S/zQUKiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFgg7oufix2GFbb0Dg6a4vLyWzKHmplreE5O6ExxxKmXx9x0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQJjkFOm0srjZUylqeykvf0TiGX+65bbpu/ymKYZj6lA2uaUefUaBdYtf63ls8887t7n8O5nz+L9u5YK+aVJBNvA=
1
2
3
4
A
×
5
0
−1
2
B
=
3
4
11
8
AB
ligne 1 de A × colonne 2 de B :
1 × 0 + 2 × 2 = 4
Le coefficient de la ligne 1 et de la colonne 2 de AB : on multiplie terme à terme la ligne 1 de A et la colonne 2 de B, puis on additionne.
Exemple. ( 1 2 3 4 ) ( 5 0 − 1 2 ) = ( 1 × 5 + 2 × ( − 1 ) 1 × 0 + 2 × 2 3 × 5 + 4 × ( − 1 ) 3 × 0 + 4 × 2 ) = ( 3 4 11 8 ) \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 5 & 0 \\ -1 & 2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 \times 5 + 2 \times (-1) & 1 \times 0 + 2 \times 2 \\ 3 \times 5 + 4 \times (-1) & 3 \times 0 + 4 \times 2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 3 & 4 \\ 11 & 8 \end{pmatrix} ( 1 3 2 4 ) ( 5 − 1 0 2 ) = ( 1 × 5 + 2 × ( − 1 ) 3 × 5 + 4 × ( − 1 ) 1 × 0 + 2 × 2 3 × 0 + 4 × 2 ) = ( 3 11 4 8 ) .
Propriétés. Le produit est associatif (( A B ) C = A ( B C ) (AB)C = A(BC) ( A B ) C = A ( B C ) ) et distributif sur l’addition, et A I n = I n A = A AI_n = I_nA = A A I n = I n A = A . Mais :
il n’est pas commutatif : en général A B ≠ B A AB \neq BA A B = B A ;
A B = 0 AB = 0 A B = 0 n’implique pas A = 0 A = 0 A = 0 ou B = 0 B = 0 B = 0 .
Contre-exemple. Avec A = ( 0 1 0 0 ) A = \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} A = ( 0 0 1 0 ) : A 2 = ( 0 0 0 0 ) A^2 = \begin{pmatrix} 0 & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} A 2 = ( 0 0 0 0 ) alors que A ≠ 0 A \neq 0 A = 0 .
→ S’entraîner : Exercice 2
3. Puissances d’une matrice carrée
Définition. Pour une matrice carrée A A A et un entier n ⩾ 1 n \geqslant 1 n ⩾ 1 : A n = A × A × ⋯ × A A^n = A \times A \times \dots \times A A n = A × A × ⋯ × A (n n n facteurs), et A 0 = I A^0 = I A 0 = I .
Matrice diagonale. ( a 0 0 b ) n = ( a n 0 0 b n ) \begin{pmatrix} a & 0 \\ 0 & b \end{pmatrix}^n = \begin{pmatrix} a^n & 0 \\ 0 & b^n \end{pmatrix} ( a 0 0 b ) n = ( a n 0 0 b n ) : on élève chaque coefficient diagonal à la puissance n n n .
📋 Méthode — Conjecturer puis démontrer Aⁿ par récurrence
A = ( 1 2 0 1 ) A = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} A = ( 1 0 2 1 ) : A 2 = ( 1 4 0 1 ) A^2 = \begin{pmatrix} 1 & 4 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} A 2 = ( 1 0 4 1 ) , A 3 = ( 1 6 0 1 ) A^3 = \begin{pmatrix} 1 & 6 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} A 3 = ( 1 0 6 1 ) . On conjecture A n = ( 1 2 n 0 1 ) A^n = \begin{pmatrix} 1 & 2n \\ 0 & 1 \end{pmatrix} A n = ( 1 0 2 n 1 ) .
Hérédité : si c’est vrai au rang n n n , A n + 1 = A n A = ( 1 2 n 0 1 ) ( 1 2 0 1 ) = ( 1 2 + 2 n 0 1 ) A^{n+1} = A^nA = \begin{pmatrix} 1 & 2n \\ 0 & 1 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 2 + 2n \\ 0 & 1 \end{pmatrix} A n + 1 = A n A = ( 1 0 2 n 1 ) ( 1 0 2 1 ) = ( 1 0 2 + 2 n 1 ) : vrai au rang n + 1 n + 1 n + 1 .
Diagonalisation (sur des exemples). S’il existe une matrice inversible P P P et une matrice diagonale D D D telles que A = P D P − 1 A = PDP^{-1} A = P D P − 1 , alors
A n = P D n P − 1 A^n = PD^nP^{-1} A n = P D n P − 1 (les P − 1 P P^{-1}P P − 1 P intermédiaires se simplifient). L’énoncé fournit en général P P P et D D D .
À la calculatrice ou en Python (bibliothèque numpy) :
import numpy as np
A = np.array([[ 1 , 2 ], [ 0 , 1 ]])
print (np.linalg.matrix_power(A, 10 )) # [[ 1 20] [ 0 1]]
→ S’entraîner : Exercice 3 ·
Exercice 4
4. Inverse d’une matrice et systèmes linéaires
Définition. Une matrice carrée A A A d’ordre n n n est inversible s’il existe une matrice B B B telle que A B = B A = I n AB = BA = I_n A B = B A = I n . B B B est alors
unique : c’est l’inverse de A A A , notée A − 1 A^{-1} A − 1 .
Propriété (ordre 2). A = ( a b c d ) A = \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix} A = ( a c b d ) est inversible si et seulement si son déterminant det A = a d − b c \det A = ad - bc det A = a d − b c est non nul, et alors
A − 1 = 1 a d − b c ( d − b − c a ) . A^{-1} = \frac{1}{ad - bc}\begin{pmatrix} d & -b \\ -c & a \end{pmatrix}. A − 1 = a d − b c 1 ( d − c − b a ) .
Vérification. ( a b c d ) ( d − b − c a ) = ( a d − b c 0 0 a d − b c ) = ( a d − b c ) I 2 \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}\begin{pmatrix} d & -b \\ -c & a \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} ad - bc & 0 \\ 0 & ad - bc \end{pmatrix} = (ad - bc)I_2 ( a c b d ) ( d − c − b a ) = ( a d − b c 0 0 a d − b c ) = ( a d − b c ) I 2 .
Système linéaire. Le système { 2 x + 3 y = 8 x − y = − 1 \begin{cases} 2x + 3y = 8 \\ x - y = -1 \end{cases} { 2 x + 3 y = 8 x − y = − 1 s’écrit A X = B AX = B A X = B avec A = ( 2 3 1 − 1 ) A = \begin{pmatrix} 2 & 3 \\ 1 & -1 \end{pmatrix} A = ( 2 1 3 − 1 ) , X = ( x y ) X = \begin{pmatrix} x \\ y \end{pmatrix} X = ( x y ) , B = ( 8 − 1 ) B = \begin{pmatrix} 8 \\ -1 \end{pmatrix} B = ( 8 − 1 ) .
Si A A A est inversible, l’unique solution est X = A − 1 B X = A^{-1}B X = A − 1 B .
Ici det A = − 2 − 3 = − 5 \det A = -2 - 3 = -5 det A = − 2 − 3 = − 5 et A − 1 = − 1 5 ( − 1 − 3 − 1 2 ) A^{-1} = -\dfrac15\begin{pmatrix} -1 & -3 \\ -1 & 2 \end{pmatrix} A − 1 = − 5 1 ( − 1 − 1 − 3 2 ) ; X = − 1 5 ( − 8 + 3 − 8 − 2 ) = ( 1 2 ) X = -\dfrac15\begin{pmatrix} -8 + 3 \\ -8 - 2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 \\ 2 \end{pmatrix} X = − 5 1 ( − 8 + 3 − 8 − 2 ) = ( 1 2 ) : x = 1 x = 1 x = 1 , y = 2 y = 2 y = 2 .
Ordre 3. On calcule l’inverse à la calculatrice (ou on vérifie qu’une matrice donnée B B B vérifie A B = I 3 AB = I_3 A B = I 3 ).
→ S’entraîner : Exercice 5
Un point M ( x ; y ) M(x\,;\,y) M ( x ; y ) est représenté par la colonne ( x y ) \begin{pmatrix} x \\ y \end{pmatrix} ( x y ) . Certaines transformations s’écrivent M ′ = A M M' = AM M ′ = A M :
Transformation Matrice Symétrie d’axe ( O x ) (Ox) ( O x ) ( 1 0 0 − 1 ) \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & -1 \end{pmatrix} ( 1 0 0 − 1 ) Homothétie de centre O O O , de rapport k k k ( k 0 0 k ) \begin{pmatrix} k & 0 \\ 0 & k \end{pmatrix} ( k 0 0 k ) Rotation de centre O O O d’angle θ \theta θ ( cos θ − sin θ sin θ cos θ ) \begin{pmatrix} \cos\theta & -\sin\theta \\ \sin\theta & \cos\theta \end{pmatrix} ( cos θ sin θ − sin θ cos θ )
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTpkYzZmOTJmYy01ODQzLTQyOGMtYjZmZi0yMmQxYTM1NmI5NTEAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaDj0eM4uessxwYQUPTMUMpQAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDo2YTc4MzQ4Mi04NmFiLTRiODctYTNlMi1lOWJkZDI1N2RhMTZscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNopwl7ONevSssxXheil4E9AAAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggFaGXQkVd4+GXvKijM9ImjPFuS1HP4oqNVt+n3ZhJogakZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaAEp/N3eSkYXsalfeK9hsAUAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCAy+z9GB9JSuSxc7Bh9uHS8TP6wge9By8SItuiVoI/9dWRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOmRjNmY5MmZjLTU4NDMtNDI4Yy1iNmZmLTIyZDFhMzU2Yjk1MS9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjNmYzk2MjUzLTBkZDUtNGU3Mi1iZmFlLTY1OGMxOWNjMTU5Y3JjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCAVoZdCRV3j4Ze8qKMz0iaM8W5LUc/iio1W36fdmEmiBqJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggh1Zyead38AvbQjHiCd2S3NvmuYO1gF+4iigSGvxF5HqiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFgg7LxoxVQAUujhnteWImgNeNeg22354NUnEqwHHrwHvOt0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQPEx3EL6kEn7GIMit0mZk/zx6KarjC/+mLJVeVz+eFQfrR2oFV9bnofV/O9yGkJeznY6sZcSyYs55/o6JjwytWs=
x
y
−3
−3
−2
−2
−1
−1
1
1
2
2
3
3
−1
−1
1
1
2
2
3
3
0
0
A
A
B
B
C
C
A′
A′
B′
B′
C′
C′
π/2
π/2
Le rectangle OABC et son image par la rotation d'angle π/2 (matrice [[0, −1], [1, 0]]) : chaque sommet est multiplié par la matrice.
Enchaîner deux transformations revient à multiplier leurs matrices (la dernière appliquée à gauche).
→ S’entraîner : Exercice 6
6. Suites de matrices colonnes
Suites couplées. Deux suites liées par { u n + 1 = a u n + b v n v n + 1 = c u n + d v n \begin{cases} u_{n+1} = au_n + bv_n \\ v_{n+1} = cu_n + dv_n \end{cases} { u n + 1 = a u n + b v n v n + 1 = c u n + d v n s’écrivent U n + 1 = A U n U_{n+1} = AU_n U n + 1 = A U n avec U n = ( u n v n ) U_n = \begin{pmatrix} u_n \\ v_n \end{pmatrix} U n = ( u n v n ) et
A = ( a b c d ) A = \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix} A = ( a c b d ) .
Propriété. Si U n + 1 = A U n U_{n+1} = AU_n U n + 1 = A U n pour tout n n n , alors U n = A n U 0 U_n = A^nU_0 U n = A n U 0 (récurrence immédiate).
Avec un terme constant. Si U n + 1 = A U n + C U_{n+1} = AU_n + C U n + 1 = A U n + C et s’il existe une colonne S S S telle que S = A S + C S = AS + C S = A S + C (état stable ), alors
V n = U n − S V_n = U_n - S V n = U n − S vérifie V n + 1 = A V n V_{n+1} = AV_n V n + 1 = A V n , donc U n = A n ( U 0 − S ) + S U_n = A^n(U_0 - S) + S U n = A n ( U 0 − S ) + S . Si I − A I - A I − A est inversible, S = ( I − A ) − 1 C S = (I - A)^{-1}C S = ( I − A ) − 1 C .
Exemple (populations). Chaque année, 10 % 10\,\% 10 % des habitants de la ville partent à la campagne et 20 % 20\,\% 20 % des habitants de la
campagne partent en ville. Avec u n u_n u n (ville) et v n v_n v n (campagne) en milliers :
{ u n + 1 = 0,9 u n + 0,2 v n v n + 1 = 0,1 u n + 0,8 v n \begin{cases} u_{n+1} = 0{,}9u_n + 0{,}2v_n \\ v_{n+1} = 0{,}1u_n + 0{,}8v_n \end{cases} { u n + 1 = 0 , 9 u n + 0 , 2 v n v n + 1 = 0 , 1 u n + 0 , 8 v n , soit A = ( 0,9 0,2 0,1 0,8 ) A = \begin{pmatrix} 0{,}9 & 0{,}2 \\ 0{,}1 & 0{,}8 \end{pmatrix} A = ( 0 , 9 0 , 1 0 , 2 0 , 8 ) . Avec U 0 = ( 50 100 ) U_0 = \begin{pmatrix} 50 \\ 100 \end{pmatrix} U 0 = ( 50 100 ) ,
U 1 = A U 0 = ( 65 85 ) U_1 = AU_0 = \begin{pmatrix} 65 \\ 85 \end{pmatrix} U 1 = A U 0 = ( 65 85 ) , et à long terme la répartition se stabilise vers ( 100 50 ) \begin{pmatrix} 100 \\ 50 \end{pmatrix} ( 100 50 ) (état stable : S = A S S = AS S = A S avec u + v = 150 u + v = 150 u + v = 150 ).
→ S’entraîner : Exercice 7
À retenir.
Produit A B AB A B : ligne de A A A × colonne de B B B ; possible si le nombre de colonnes de A A A égale le nombre de lignes de B B B ; A B ≠ B A AB \neq BA A B = B A en général.
A n A^n A n : conjecture + récurrence, ou A = P D P − 1 ⇒ A n = P D n P − 1 A = PDP^{-1} \Rightarrow A^n = PD^nP^{-1} A = P D P − 1 ⇒ A n = P D n P − 1 .
( a b c d ) − 1 = 1 a d − b c ( d − b − c a ) \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}^{-1} = \dfrac{1}{ad - bc}\begin{pmatrix} d & -b \\ -c & a \end{pmatrix} ( a c b d ) − 1 = a d − b c 1 ( d − c − b a ) si a d − b c ≠ 0 ad - bc \neq 0 a d − b c = 0 ; A X = B ⟺ X = A − 1 B AX = B \iff X = A^{-1}B A X = B ⟺ X = A − 1 B .
U n + 1 = A U n ⇒ U n = A n U 0 U_{n+1} = AU_n \Rightarrow U_n = A^nU_0 U n + 1 = A U n ⇒ U n = A n U 0 ; avec C C C : passer par l’état stable S = A S + C S = AS + C S = A S + C .