1. Équations du second degré à coefficients réels
↩ Revoir le cours
Exercice 1 — ⭐
Résous dans C \mathbb{C} C et factorise le premier membre.
z 2 + 9 = 0 z^2 + 9 = 0 z 2 + 9 = 0
z 2 + 4 z + 13 = 0 z^2 + 4z + 13 = 0 z 2 + 4 z + 13 = 0
2 z 2 − 2 z + 1 = 0 2z^2 - 2z + 1 = 0 2 z 2 − 2 z + 1 = 0
z 2 − 6 z + 8 = 0 z^2 - 6z + 8 = 0 z 2 − 6 z + 8 = 0
Voir le corrigé
z 2 = − 9 = ( 3 i ) 2 z^2 = -9 = (3i)^2 z 2 = − 9 = ( 3 i ) 2 : z = 3 i z = 3i z = 3 i ou z = − 3 i z = -3i z = − 3 i ; z 2 + 9 = ( z − 3 i ) ( z + 3 i ) z^2 + 9 = (z - 3i)(z + 3i) z 2 + 9 = ( z − 3 i ) ( z + 3 i ) .
Δ = 16 − 52 = − 36 \Delta = 16 - 52 = -36 Δ = 16 − 52 = − 36 : z = − 4 ± 6 i 2 = − 2 ± 3 i z = \dfrac{-4 \pm 6i}{2} = -2 \pm 3i z = 2 − 4 ± 6 i = − 2 ± 3 i ; z 2 + 4 z + 13 = ( z + 2 − 3 i ) ( z + 2 + 3 i ) z^2 + 4z + 13 = (z + 2 - 3i)(z + 2 + 3i) z 2 + 4 z + 13 = ( z + 2 − 3 i ) ( z + 2 + 3 i ) .
Δ = 4 − 8 = − 4 \Delta = 4 - 8 = -4 Δ = 4 − 8 = − 4 : z = 2 ± 2 i 4 = 1 2 ± 1 2 i z = \dfrac{2 \pm 2i}{4} = \dfrac12 \pm \dfrac12 i z = 4 2 ± 2 i = 2 1 ± 2 1 i ; 2 z 2 − 2 z + 1 = 2 ( z − 1 2 − i 2 ) ( z − 1 2 + i 2 ) 2z^2 - 2z + 1 = 2\left(z - \dfrac12 - \dfrac i2\right)\left(z - \dfrac12 + \dfrac i2\right) 2 z 2 − 2 z + 1 = 2 ( z − 2 1 − 2 i ) ( z − 2 1 + 2 i ) .
Δ = 4 > 0 \Delta = 4 > 0 Δ = 4 > 0 : z = 2 z = 2 z = 2 ou z = 4 z = 4 z = 4 ; ( z − 2 ) ( z − 4 ) (z - 2)(z - 4) ( z − 2 ) ( z − 4 ) .
Exercice 2 — ⭐⭐
Résous dans C \mathbb{C} C l’équation z 2 − 2 3 z + 4 = 0 z^2 - 2\sqrt3\,z + 4 = 0 z 2 − 2 3 z + 4 = 0 , puis écris les solutions sous forme exponentielle.
Place leurs images A A A et B B B dans le plan complexe. Quelle est la nature du triangle O A B OAB O A B ?
Résous dans C \mathbb{C} C l’équation z 4 + 5 z 2 + 4 = 0 z^4 + 5z^2 + 4 = 0 z 4 + 5 z 2 + 4 = 0 (on posera Z = z 2 Z = z^2 Z = z 2 ).
Voir le corrigé
Δ = 12 − 16 = − 4 \Delta = 12 - 16 = -4 Δ = 12 − 16 = − 4 : z = 3 ± i z = \sqrt3 \pm i z = 3 ± i , soit 2 e i π / 6 2e^{i\pi/6} 2 e iπ /6 et 2 e − i π / 6 2e^{-i\pi/6} 2 e − iπ /6 .
O A = O B = 2 OA = OB = 2 O A = O B = 2 et A B = ∣ 2 i ∣ = 2 AB = |2i| = 2 A B = ∣2 i ∣ = 2 : le triangle O A B OAB O A B est équilatéral .
Z 2 + 5 Z + 4 = 0 ⟺ Z = − 1 Z^2 + 5Z + 4 = 0 \iff Z = -1 Z 2 + 5 Z + 4 = 0 ⟺ Z = − 1 ou Z = − 4 Z = -4 Z = − 4 . z 2 = − 1 ⟺ z = ± i z^2 = -1 \iff z = \pm i z 2 = − 1 ⟺ z = ± i ; z 2 = − 4 ⟺ z = ± 2 i z^2 = -4 \iff z = \pm 2i z 2 = − 4 ⟺ z = ± 2 i . Solutions : i i i , − i -i − i , 2 i 2i 2 i , − 2 i -2i − 2 i .
2. Une factorisation remarquable
↩ Revoir le cours
Exercice 3 — ⭐⭐
Factorise z 3 + 27 z^3 + 27 z 3 + 27 par z + 3 z + 3 z + 3 (on écrira z 3 + 27 = z 3 − ( − 3 ) 3 z^3 + 27 = z^3 - (-3)^3 z 3 + 27 = z 3 − ( − 3 ) 3 ).
En déduire les solutions dans C \mathbb{C} C de z 3 = − 27 z^3 = -27 z 3 = − 27 .
Montre que pour tous entiers a a a et b b b , a − b a - b a − b divise a 5 − b 5 a^5 - b^5 a 5 − b 5 . En déduire que 7 5 − 2 5 7^5 - 2^5 7 5 − 2 5 est divisible par 5 5 5 .
Voir le corrigé
z 3 − ( − 3 ) 3 = ( z + 3 ) ( z 2 − 3 z + 9 ) z^3 - (-3)^3 = (z + 3)\left(z^2 - 3z + 9\right) z 3 − ( − 3 ) 3 = ( z + 3 ) ( z 2 − 3 z + 9 ) .
z = − 3 z = -3 z = − 3 ou z 2 − 3 z + 9 = 0 z^2 - 3z + 9 = 0 z 2 − 3 z + 9 = 0 (Δ = 9 − 36 = − 27 \Delta = 9 - 36 = -27 Δ = 9 − 36 = − 27 ) : z = 3 ± 3 i 3 2 z = \dfrac{3 \pm 3i\sqrt3}{2} z = 2 3 ± 3 i 3 . Trois solutions : − 3 -3 − 3 , 3 2 + 3 3 2 i \dfrac32 + \dfrac{3\sqrt3}{2}i 2 3 + 2 3 3 i , 3 2 − 3 3 2 i \dfrac32 - \dfrac{3\sqrt3}{2}i 2 3 − 2 3 3 i .
a 5 − b 5 = ( a − b ) ( a 4 + a 3 b + a 2 b 2 + a b 3 + b 4 ) a^5 - b^5 = (a - b)(a^4 + a^3b + a^2b^2 + ab^3 + b^4) a 5 − b 5 = ( a − b ) ( a 4 + a 3 b + a 2 b 2 + a b 3 + b 4 ) et le second facteur est entier. Avec a = 7 a = 7 a = 7 , b = 2 b = 2 b = 2 : 5 ∣ 7 5 − 2 5 5 \mid 7^5 - 2^5 5 ∣ 7 5 − 2 5 .
3. Racine d’un polynôme et factorisation
↩ Revoir le cours
Exercice 4 — ⭐⭐
Soit P ( z ) = z 3 + z 2 − 2 P(z) = z^3 + z^2 - 2 P ( z ) = z 3 + z 2 − 2 .
Vérifie que 1 1 1 est une racine de P P P .
Détermine les réels b b b et c c c tels que P ( z ) = ( z − 1 ) ( z 2 + b z + c ) P(z) = (z - 1)(z^2 + bz + c) P ( z ) = ( z − 1 ) ( z 2 + b z + c ) .
Résous P ( z ) = 0 P(z) = 0 P ( z ) = 0 dans C \mathbb{C} C .
Voir le corrigé
P ( 1 ) = 1 + 1 − 2 = 0 P(1) = 1 + 1 - 2 = 0 P ( 1 ) = 1 + 1 − 2 = 0 .
( z − 1 ) ( z 2 + b z + c ) = z 3 + ( b − 1 ) z 2 + ( c − b ) z − c (z - 1)(z^2 + bz + c) = z^3 + (b - 1)z^2 + (c - b)z - c ( z − 1 ) ( z 2 + b z + c ) = z 3 + ( b − 1 ) z 2 + ( c − b ) z − c . Par identification : b − 1 = 1 b - 1 = 1 b − 1 = 1 , c − b = 0 c - b = 0 c − b = 0 , − c = − 2 -c = -2 − c = − 2 : b = 2 b = 2 b = 2 , c = 2 c = 2 c = 2 .
z = 1 z = 1 z = 1 ou z 2 + 2 z + 2 = 0 z^2 + 2z + 2 = 0 z 2 + 2 z + 2 = 0 (Δ = − 4 \Delta = -4 Δ = − 4 ) : z = − 1 ± i z = -1 \pm i z = − 1 ± i . Solutions : 1 1 1 , − 1 + i -1 + i − 1 + i , − 1 − i -1 - i − 1 − i .
Exercice 5 — ⭐⭐⭐
Soit P ( z ) = z 3 − ( 2 + i ) z 2 + ( 2 + 2 i ) z − 2 i P(z) = z^3 - (2 + i)z^2 + (2 + 2i)z - 2i P ( z ) = z 3 − ( 2 + i ) z 2 + ( 2 + 2 i ) z − 2 i .
Calcule P ( i ) P(i) P ( i ) .
Détermine les nombres complexes b b b et c c c tels que P ( z ) = ( z − i ) ( z 2 + b z + c ) P(z) = (z - i)(z^2 + bz + c) P ( z ) = ( z − i ) ( z 2 + b z + c ) .
Résous P ( z ) = 0 P(z) = 0 P ( z ) = 0 dans C \mathbb{C} C .
Voir le corrigé
i 3 − ( 2 + i ) i 2 + ( 2 + 2 i ) i − 2 i = − i + 2 + i + 2 i − 2 − 2 i = 0 i^3 - (2 + i)i^2 + (2 + 2i)i - 2i = -i + 2 + i + 2i - 2 - 2i = 0 i 3 − ( 2 + i ) i 2 + ( 2 + 2 i ) i − 2 i = − i + 2 + i + 2 i − 2 − 2 i = 0 .
( z − i ) ( z 2 + b z + c ) = z 3 + ( b − i ) z 2 + ( c − i b ) z − i c (z - i)(z^2 + bz + c) = z^3 + (b - i)z^2 + (c - ib)z - ic ( z − i ) ( z 2 + b z + c ) = z 3 + ( b − i ) z 2 + ( c − ib ) z − i c . Identification : b − i = − ( 2 + i ) b - i = -(2 + i) b − i = − ( 2 + i ) donc b = − 2 b = -2 b = − 2 ; − i c = − 2 i -ic = -2i − i c = − 2 i donc
c = 2 c = 2 c = 2 ; vérification : c − i b = 2 + 2 i c - ib = 2 + 2i c − ib = 2 + 2 i . ✓
z = i z = i z = i ou z 2 − 2 z + 2 = 0 z^2 - 2z + 2 = 0 z 2 − 2 z + 2 = 0 (Δ = − 4 \Delta = -4 Δ = − 4 ) : z = 1 ± i z = 1 \pm i z = 1 ± i . Solutions : i i i , 1 + i 1 + i 1 + i , 1 − i 1 - i 1 − i .
4. Nombre de racines d’un polynôme
↩ Revoir le cours
Exercice 6 — ⭐⭐
Un polynôme P P P de degré 3 3 3 vérifie P ( 0 ) = P ( 1 ) = P ( 2 ) = P ( 3 ) = 0 P(0) = P(1) = P(2) = P(3) = 0 P ( 0 ) = P ( 1 ) = P ( 2 ) = P ( 3 ) = 0 . Que peut-on en conclure ?
Soit P P P un polynôme de degré au plus 2 2 2 tel que P ( 1 ) = 3 P(1) = 3 P ( 1 ) = 3 , P ( 2 ) = 3 P(2) = 3 P ( 2 ) = 3 et P ( 5 ) = 3 P(5) = 3 P ( 5 ) = 3 . Montre que P P P est constant.
Montre que si z 0 z_0 z 0 est une racine d’un polynôme à coefficients réels , alors z 0 ‾ \overline{z_0} z 0 en est aussi une.
Voir le corrigé
C’est impossible : un polynôme de degré 3 3 3 a au plus 3 3 3 racines. (Un tel P P P ne peut être que le polynôme nul, qui n’est pas de degré 3 3 3 .)
P ( z ) − 3 P(z) - 3 P ( z ) − 3 est de degré au plus 2 2 2 et s’annule en 3 3 3 valeurs distinctes : c’est le polynôme nul, donc P ( z ) = 3 P(z) = 3 P ( z ) = 3 pour tout z z z .
P ( z 0 ) = ∑ a k z 0 k = 0 P(z_0) = \sum a_kz_0^k = 0 P ( z 0 ) = ∑ a k z 0 k = 0 avec des a k a_k a k réels. En conjuguant : P ( z 0 ) ‾ = ∑ a k ‾ z 0 ‾ k = ∑ a k z 0 ‾ k = P ( z 0 ‾ ) = 0 ‾ = 0 \overline{P(z_0)} = \sum \overline{a_k}\,\overline{z_0}^{\,k} = \sum a_k\overline{z_0}^{\,k} = P(\overline{z_0}) = \overline 0 = 0 P ( z 0 ) = ∑ a k z 0 k = ∑ a k z 0 k = P ( z 0 ) = 0 = 0 .
Exercice 7 — ⭐⭐⭐
On considère P ( z ) = z 4 − 4 z 3 + 9 z 2 − 10 z + 6 P(z) = z^4 - 4z^3 + 9z^2 - 10z + 6 P ( z ) = z 4 − 4 z 3 + 9 z 2 − 10 z + 6 .
Vérifie que 1 + i 1 + i 1 + i est une racine de P P P . En déduire, sans calcul, une autre racine.
Montre que P ( z ) = ( z 2 − 2 z + 2 ) Q ( z ) P(z) = (z^2 - 2z + 2)Q(z) P ( z ) = ( z 2 − 2 z + 2 ) Q ( z ) où Q Q Q est un polynôme de degré 2 2 2 à déterminer.
Résous P ( z ) = 0 P(z) = 0 P ( z ) = 0 .
Voir le corrigé
( 1 + i ) 2 = 2 i (1 + i)^2 = 2i ( 1 + i ) 2 = 2 i , ( 1 + i ) 3 = 2 i ( 1 + i ) = − 2 + 2 i (1 + i)^3 = 2i(1 + i) = -2 + 2i ( 1 + i ) 3 = 2 i ( 1 + i ) = − 2 + 2 i , ( 1 + i ) 4 = − 4 (1 + i)^4 = -4 ( 1 + i ) 4 = − 4 . P ( 1 + i ) = − 4 − 4 ( − 2 + 2 i ) + 9 ( 2 i ) − 10 ( 1 + i ) + 6 = − 4 + 8 − 8 i + 18 i − 10 − 10 i + 6 = 0 P(1 + i) = -4 - 4(-2 + 2i) + 9(2i) - 10(1 + i) + 6 = -4 + 8 - 8i + 18i - 10 - 10i + 6 = 0 P ( 1 + i ) = − 4 − 4 ( − 2 + 2 i ) + 9 ( 2 i ) − 10 ( 1 + i ) + 6 = − 4 + 8 − 8 i + 18 i − 10 − 10 i + 6 = 0 .
P P P est à coefficients réels : 1 − i 1 - i 1 − i est aussi racine (exercice 6).
( z − 1 − i ) ( z − 1 + i ) = z 2 − 2 z + 2 (z - 1 - i)(z - 1 + i) = z^2 - 2z + 2 ( z − 1 − i ) ( z − 1 + i ) = z 2 − 2 z + 2 divise P P P . On cherche Q ( z ) = z 2 + b z + c Q(z) = z^2 + bz + c Q ( z ) = z 2 + b z + c : ( z 2 − 2 z + 2 ) ( z 2 + b z + c ) = z 4 + ( b − 2 ) z 3 + ( c − 2 b + 2 ) z 2 + ( 2 b − 2 c ) z + 2 c (z^2 - 2z + 2)(z^2 + bz + c) = z^4 + (b - 2)z^3 + (c - 2b + 2)z^2 + (2b - 2c)z + 2c ( z 2 − 2 z + 2 ) ( z 2 + b z + c ) = z 4 + ( b − 2 ) z 3 + ( c − 2 b + 2 ) z 2 + ( 2 b − 2 c ) z + 2 c .
Identification : b − 2 = − 4 b - 2 = -4 b − 2 = − 4 (b = − 2 b = -2 b = − 2 ), 2 c = 6 2c = 6 2 c = 6 (c = 3 c = 3 c = 3 ) ; vérifications : c − 2 b + 2 = 9 c - 2b + 2 = 9 c − 2 b + 2 = 9 ✓, 2 b − 2 c = − 10 2b - 2c = -10 2 b − 2 c = − 10 ✓. Q ( z ) = z 2 − 2 z + 3 Q(z) = z^2 - 2z + 3 Q ( z ) = z 2 − 2 z + 3 .
Q ( z ) = 0 Q(z) = 0 Q ( z ) = 0 : Δ = 4 − 12 = − 8 \Delta = 4 - 12 = -8 Δ = 4 − 12 = − 8 , z = 1 ± i 2 z = 1 \pm i\sqrt2 z = 1 ± i 2 . Solutions : 1 + i 1 + i 1 + i , 1 − i 1 - i 1 − i , 1 + i 2 1 + i\sqrt2 1 + i 2 , 1 − i 2 1 - i\sqrt2 1 − i 2 .