1. Le plan complexe
↩ Revoir le cours
Exercice 1 — ⭐
On considère les points A ( 1 + 2 i ) A(1 + 2i) A ( 1 + 2 i ) , B ( 4 − i ) B(4 - i) B ( 4 − i ) et C ( − 2 + 3 i ) C(-2 + 3i) C ( − 2 + 3 i ) .
Place ces points dans le plan complexe.
Donne l’affixe du vecteur A B → \overrightarrow{AB} A B et du milieu I I I de [ B C ] [BC] [ B C ] .
Détermine l’affixe du point D D D tel que A B C D ABCD A B C D soit un parallélogramme.
Donne les affixes des symétriques de A A A par rapport à l’axe réel et par rapport à O O O .
Voir le corrigé
A ( 1 ; 2 ) A(1\,;\,2) A ( 1 ; 2 ) , B ( 4 ; − 1 ) B(4\,;\,-1) B ( 4 ; − 1 ) , C ( − 2 ; 3 ) C(-2\,;\,3) C ( − 2 ; 3 ) .
z A B → = 3 − 3 i z_{\overrightarrow{AB}} = 3 - 3i z A B = 3 − 3 i ; z I = ( 4 − i ) + ( − 2 + 3 i ) 2 = 1 + i z_I = \dfrac{(4 - i) + (-2 + 3i)}{2} = 1 + i z I = 2 ( 4 − i ) + ( − 2 + 3 i ) = 1 + i .
A D → = B C → \overrightarrow{AD} = \overrightarrow{BC} A D = B C : z D − z A = z C − z B = − 6 + 4 i z_D - z_A = z_C - z_B = -6 + 4i z D − z A = z C − z B = − 6 + 4 i , donc z D = − 5 + 6 i z_D = -5 + 6i z D = − 5 + 6 i .
z A ‾ = 1 − 2 i \overline{z_A} = 1 - 2i z A = 1 − 2 i ; − z A = − 1 − 2 i -z_A = -1 - 2i − z A = − 1 − 2 i .
2. Module d’un nombre complexe
↩ Revoir le cours
Exercice 2 — ⭐
Calcule le module de : 5 − 12 i 5 - 12i 5 − 12 i ; − 3 -3 − 3 ; 3 + i \sqrt3 + i 3 + i ; ( 2 − i ) ( 1 + 3 i ) (2 - i)(1 + 3i) ( 2 − i ) ( 1 + 3 i ) ; 1 + i 1 − i 3 \dfrac{1 + i}{1 - i\sqrt3} 1 − i 3 1 + i ; ( 1 − i ) 10 (1 - i)^{10} ( 1 − i ) 10 .
Avec les points de l’exercice 1, calcule A B AB A B , A C AC A C et B C BC B C . Le triangle A B C ABC A B C est-il rectangle ?
Voir le corrigé
13 13 13 ; 3 3 3 ; 2 2 2 ; ∣ 2 − i ∣ ∣ 1 + 3 i ∣ = 5 × 10 = 5 2 |2 - i|\,|1 + 3i| = \sqrt5 \times \sqrt{10} = 5\sqrt2 ∣2 − i ∣ ∣1 + 3 i ∣ = 5 × 10 = 5 2 ; 2 2 \dfrac{\sqrt2}{2} 2 2 ; ( 2 ) 10 = 32 (\sqrt2)^{10} = 32 ( 2 ) 10 = 32 .
A B = ∣ 3 − 3 i ∣ = 3 2 AB = |3 - 3i| = 3\sqrt2 A B = ∣3 − 3 i ∣ = 3 2 ; A C = ∣ − 3 + i ∣ = 10 AC = |-3 + i| = \sqrt{10} A C = ∣ − 3 + i ∣ = 10 ; B C = ∣ − 6 + 4 i ∣ = 52 BC = |-6 + 4i| = \sqrt{52} B C = ∣ − 6 + 4 i ∣ = 52 . A B 2 + A C 2 = 18 + 10 = 28 ≠ 52 AB^2 + AC^2 = 18 + 10 = 28 \neq 52 A B 2 + A C 2 = 18 + 10 = 28 = 52 et les autres
combinaisons ne marchent pas non plus (18 + 52 ≠ 10 18 + 52 \neq 10 18 + 52 = 10 , 10 + 52 ≠ 18 10 + 52 \neq 18 10 + 52 = 18 ) : il n’est pas rectangle.
Exercice 3 — ⭐⭐
Démontre que pour tout z ≠ 0 z \neq 0 z = 0 , ∣ 1 z ∣ = 1 ∣ z ∣ \left|\dfrac1z\right| = \dfrac{1}{|z|} z 1 = ∣ z ∣ 1 (on utilisera le module d’un produit).
Soit z = x + i y z = x + iy z = x + i y . Montre que ∣ z + 1 ∣ 2 + ∣ z − 1 ∣ 2 = 2 ∣ z ∣ 2 + 2 |z + 1|^2 + |z - 1|^2 = 2|z|^2 + 2 ∣ z + 1 ∣ 2 + ∣ z − 1 ∣ 2 = 2∣ z ∣ 2 + 2 .
En déduire que si ∣ z ∣ = 1 |z| = 1 ∣ z ∣ = 1 , alors ∣ z + 1 ∣ 2 + ∣ z − 1 ∣ 2 = 4 |z + 1|^2 + |z - 1|^2 = 4 ∣ z + 1 ∣ 2 + ∣ z − 1 ∣ 2 = 4 . Interprète géométriquement avec les points A ( − 1 ) A(-1) A ( − 1 ) , B ( 1 ) B(1) B ( 1 ) et M ( z ) M(z) M ( z ) .
Voir le corrigé
z × 1 z = 1 z \times \dfrac1z = 1 z × z 1 = 1 donc ∣ z ∣ × ∣ 1 z ∣ = ∣ 1 ∣ = 1 |z| \times \left|\dfrac1z\right| = |1| = 1 ∣ z ∣ × z 1 = ∣1∣ = 1 , d’où ∣ 1 z ∣ = 1 ∣ z ∣ \left|\dfrac1z\right| = \dfrac{1}{|z|} z 1 = ∣ z ∣ 1 .
∣ z + 1 ∣ 2 = ( x + 1 ) 2 + y 2 |z + 1|^2 = (x + 1)^2 + y^2 ∣ z + 1 ∣ 2 = ( x + 1 ) 2 + y 2 et ∣ z − 1 ∣ 2 = ( x − 1 ) 2 + y 2 |z - 1|^2 = (x - 1)^2 + y^2 ∣ z − 1 ∣ 2 = ( x − 1 ) 2 + y 2 ; la somme vaut 2 x 2 + 2 y 2 + 2 = 2 ∣ z ∣ 2 + 2 2x^2 + 2y^2 + 2 = 2|z|^2 + 2 2 x 2 + 2 y 2 + 2 = 2∣ z ∣ 2 + 2 .
2 × 1 + 2 = 4 2 \times 1 + 2 = 4 2 × 1 + 2 = 4 . M M M est sur le cercle de diamètre [ A B ] [AB] [ A B ] (centre O O O , rayon 1 1 1 ) : M A 2 + M B 2 = A B 2 = 4 MA^2 + MB^2 = AB^2 = 4 M A 2 + M B 2 = A B 2 = 4 , c’est le théorème de
Pythagore dans le triangle A M B AMB A M B rectangle en M M M .
3. Les nombres complexes de module 1
↩ Revoir le cours
Exercice 4 — ⭐⭐
Parmi les nombres suivants, lesquels appartiennent à U \mathbb{U} U : 5 + 12 i 13 \dfrac{5 + 12i}{13} 13 5 + 12 i ; 1 + i 2 \dfrac{1 + i}{2} 2 1 + i ; 3 + 4 i 3 − 4 i \dfrac{3 + 4i}{3 - 4i} 3 − 4 i 3 + 4 i ; i 2027 i^{2027} i 2027 ?
Soit z ∈ U z \in \mathbb{U} z ∈ U , z ≠ 1 z \neq 1 z = 1 . Montre que ( 1 + z 1 − z ) ‾ = − 1 + z 1 − z \overline{\left(\dfrac{1 + z}{1 - z}\right)} = -\dfrac{1 + z}{1 - z} ( 1 − z 1 + z ) = − 1 − z 1 + z (on utilisera z ˉ = 1 z \bar z = \dfrac1z z ˉ = z 1 ). Que peut-on en
déduire sur ce nombre ?
Voir le corrigé
∣ 5 + 12 i 13 ∣ = 13 13 = 1 \left|\dfrac{5 + 12i}{13}\right| = \dfrac{13}{13} = 1 13 5 + 12 i = 13 13 = 1 : oui. ∣ 1 + i 2 ∣ = 2 2 \left|\dfrac{1 + i}{2}\right| = \dfrac{\sqrt2}{2} 2 1 + i = 2 2 : non. ∣ 3 + 4 i 3 − 4 i ∣ = 5 5 = 1 \left|\dfrac{3 + 4i}{3 - 4i}\right| = \dfrac55 = 1 3 − 4 i 3 + 4 i = 5 5 = 1 : oui.
∣ i 2027 ∣ = 1 |i^{2027}| = 1 ∣ i 2027 ∣ = 1 : oui.
( 1 + z 1 − z ) ‾ = 1 + z ˉ 1 − z ˉ = 1 + 1 z 1 − 1 z = z + 1 z − 1 = − 1 + z 1 − z \overline{\left(\dfrac{1 + z}{1 - z}\right)} = \dfrac{1 + \bar z}{1 - \bar z} = \dfrac{1 + \frac1z}{1 - \frac1z} = \dfrac{z + 1}{z - 1} = -\dfrac{1 + z}{1 - z} ( 1 − z 1 + z ) = 1 − z ˉ 1 + z ˉ = 1 − z 1 1 + z 1 = z − 1 z + 1 = − 1 − z 1 + z (on a multiplié par z z z ). Un nombre
égal à l’opposé de son conjugué est imaginaire pur .
4. Arguments
↩ Revoir le cours
Exercice 5 — ⭐⭐
Détermine un argument de chaque nombre complexe.
− 7 -7 − 7 ; 4 i 4i 4 i ; − i 2 -\dfrac{i}{2} − 2 i
1 − i 1 - i 1 − i ; − 1 + i 3 -1 + i\sqrt3 − 1 + i 3 ; − 3 − i -\sqrt3 - i − 3 − i
1 + i 3 ‾ \overline{1 + i\sqrt3} 1 + i 3 ; − ( 1 + i 3 ) -(1 + i\sqrt3) − ( 1 + i 3 )
Voir le corrigé
π \pi π ; π 2 \dfrac\pi2 2 π ; − π 2 -\dfrac\pi2 − 2 π (modulo 2 π 2\pi 2 π ).
1 − i 1 - i 1 − i : r = 2 r = \sqrt2 r = 2 , cos θ = 2 2 \cos\theta = \dfrac{\sqrt2}{2} cos θ = 2 2 , sin θ = − 2 2 \sin\theta = -\dfrac{\sqrt2}{2} sin θ = − 2 2 : − π 4 -\dfrac\pi4 − 4 π . − 1 + i 3 -1 + i\sqrt3 − 1 + i 3 : r = 2 r = 2 r = 2 , cos θ = − 1 2 \cos\theta = -\dfrac12 cos θ = − 2 1 , sin θ = 3 2 \sin\theta = \dfrac{\sqrt3}{2} sin θ = 2 3 : 2 π 3 \dfrac{2\pi}{3} 3 2 π .
− 3 − i -\sqrt3 - i − 3 − i : r = 2 r = 2 r = 2 , cos θ = − 3 2 \cos\theta = -\dfrac{\sqrt3}{2} cos θ = − 2 3 , sin θ = − 1 2 \sin\theta = -\dfrac12 sin θ = − 2 1 : − 5 π 6 -\dfrac{5\pi}{6} − 6 5 π .
arg ( 1 + i 3 ) = π 3 \arg(1 + i\sqrt3) = \dfrac\pi3 arg ( 1 + i 3 ) = 3 π , donc arg ( 1 + i 3 ‾ ) = − π 3 \arg\left(\overline{1 + i\sqrt3}\right) = -\dfrac\pi3 arg ( 1 + i 3 ) = − 3 π et arg ( − ( 1 + i 3 ) ) = π 3 + π = 4 π 3 \arg\left(-(1 + i\sqrt3)\right) = \dfrac\pi3 + \pi = \dfrac{4\pi}{3} arg ( − ( 1 + i 3 ) ) = 3 π + π = 3 4 π , soit − 2 π 3 -\dfrac{2\pi}{3} − 3 2 π .
↩ Revoir le cours
Exercice 6 — ⭐⭐
Écris sous forme trigonométrique : z 1 = 3 + 3 i z_1 = 3 + 3i z 1 = 3 + 3 i ; z 2 = − 5 i z_2 = -5i z 2 = − 5 i ; z 3 = 6 − i 2 z_3 = \sqrt6 - i\sqrt2 z 3 = 6 − i 2 .
Écris sous forme algébrique : z 4 = 2 ( cos 2 π 3 + i sin 2 π 3 ) z_4 = 2\left(\cos\dfrac{2\pi}{3} + i\sin\dfrac{2\pi}{3}\right) z 4 = 2 ( cos 3 2 π + i sin 3 2 π ) ; z 5 = 2 ( cos ( − π 4 ) + i sin ( − π 4 ) ) z_5 = \sqrt2\left(\cos\left(-\dfrac\pi4\right) + i\sin\left(-\dfrac\pi4\right)\right) z 5 = 2 ( cos ( − 4 π ) + i sin ( − 4 π ) ) .
Le nombre z = − 3 ( cos π 5 + i sin π 5 ) z = -3\left(\cos\dfrac\pi5 + i\sin\dfrac\pi5\right) z = − 3 ( cos 5 π + i sin 5 π ) est-il écrit sous forme trigonométrique ? Donne son module et un argument.
Voir le corrigé
z 1 = 3 2 ( cos π 4 + i sin π 4 ) z_1 = 3\sqrt2\left(\cos\dfrac\pi4 + i\sin\dfrac\pi4\right) z 1 = 3 2 ( cos 4 π + i sin 4 π ) ; z 2 = 5 ( cos ( − π 2 ) + i sin ( − π 2 ) ) z_2 = 5\left(\cos\left(-\dfrac\pi2\right) + i\sin\left(-\dfrac\pi2\right)\right) z 2 = 5 ( cos ( − 2 π ) + i sin ( − 2 π ) ) ;
∣ z 3 ∣ = 6 + 2 = 2 2 |z_3| = \sqrt{6 + 2} = 2\sqrt2 ∣ z 3 ∣ = 6 + 2 = 2 2 , cos θ = 6 2 2 = 3 2 \cos\theta = \dfrac{\sqrt6}{2\sqrt2} = \dfrac{\sqrt3}{2} cos θ = 2 2 6 = 2 3 , sin θ = − 2 2 2 = − 1 2 \sin\theta = -\dfrac{\sqrt2}{2\sqrt2} = -\dfrac12 sin θ = − 2 2 2 = − 2 1 :
z 3 = 2 2 ( cos ( − π 6 ) + i sin ( − π 6 ) ) z_3 = 2\sqrt2\left(\cos\left(-\dfrac\pi6\right) + i\sin\left(-\dfrac\pi6\right)\right) z 3 = 2 2 ( cos ( − 6 π ) + i sin ( − 6 π ) ) .
z 4 = 2 ( − 1 2 + i 3 2 ) = − 1 + i 3 z_4 = 2\left(-\dfrac12 + i\dfrac{\sqrt3}{2}\right) = -1 + i\sqrt3 z 4 = 2 ( − 2 1 + i 2 3 ) = − 1 + i 3 ; z 5 = 2 ( 2 2 − i 2 2 ) = 1 − i z_5 = \sqrt2\left(\dfrac{\sqrt2}{2} - i\dfrac{\sqrt2}{2}\right) = 1 - i z 5 = 2 ( 2 2 − i 2 2 ) = 1 − i .
Non, car − 3 < 0 -3 < 0 − 3 < 0 . ∣ z ∣ = 3 |z| = 3 ∣ z ∣ = 3 et arg ( z ) = π 5 + π = 6 π 5 \arg(z) = \dfrac\pi5 + \pi = \dfrac{6\pi}{5} arg ( z ) = 5 π + π = 5 6 π (ou − 4 π 5 -\dfrac{4\pi}{5} − 5 4 π ).
6. Ensembles de points
↩ Revoir le cours
Exercice 7 — ⭐⭐⭐
Détermine et représente l’ensemble des points M ( z ) M(z) M ( z ) tels que :
∣ z − 3 i ∣ = 2 |z - 3i| = 2 ∣ z − 3 i ∣ = 2 ;
∣ z + 2 ∣ = ∣ z − 4 ∣ |z + 2| = |z - 4| ∣ z + 2∣ = ∣ z − 4∣ ;
∣ z ˉ + 1 − i ∣ = 3 |\bar z + 1 - i| = 3 ∣ z ˉ + 1 − i ∣ = 3 ;
∣ z − 1 ∣ = 2 ∣ z + 2 ∣ |z - 1| = 2|z + 2| ∣ z − 1∣ = 2∣ z + 2∣ (on posera z = x + i y z = x + iy z = x + i y et on reconnaîtra l’équation d’un cercle).
Voir le corrigé
Cercle de centre A ( 3 i ) A(3i) A ( 3 i ) , de rayon 2 2 2 .
∣ z − ( − 2 ) ∣ = ∣ z − 4 ∣ |z - (-2)| = |z - 4| ∣ z − ( − 2 ) ∣ = ∣ z − 4∣ : médiatrice de [ A B ] [AB] [ A B ] avec A ( − 2 ) A(-2) A ( − 2 ) , B ( 4 ) B(4) B ( 4 ) : la droite d’équation x = 1 x = 1 x = 1 .
∣ z ˉ + 1 − i ∣ = ∣ z + 1 + i ‾ ∣ = ∣ z + 1 + i ∣ = ∣ z − ( − 1 − i ) ∣ |\bar z + 1 - i| = |\overline{z + 1 + i}| = |z + 1 + i| = |z - (-1 - i)| ∣ z ˉ + 1 − i ∣ = ∣ z + 1 + i ∣ = ∣ z + 1 + i ∣ = ∣ z − ( − 1 − i ) ∣ : cercle de centre ( − 1 − i ) (-1 - i) ( − 1 − i ) et de rayon 3 3 3 .
( x − 1 ) 2 + y 2 = 4 ( ( x + 2 ) 2 + y 2 ) ⟺ x 2 − 2 x + 1 + y 2 = 4 x 2 + 16 x + 16 + 4 y 2 ⟺ 3 x 2 + 18 x + 3 y 2 + 15 = 0 (x - 1)^2 + y^2 = 4\left((x + 2)^2 + y^2\right) \iff x^2 - 2x + 1 + y^2 = 4x^2 + 16x + 16 + 4y^2 \iff 3x^2 + 18x + 3y^2 + 15 = 0 ( x − 1 ) 2 + y 2 = 4 ( ( x + 2 ) 2 + y 2 ) ⟺ x 2 − 2 x + 1 + y 2 = 4 x 2 + 16 x + 16 + 4 y 2 ⟺ 3 x 2 + 18 x + 3 y 2 + 15 = 0
⟺ x 2 + 6 x + y 2 + 5 = 0 ⟺ ( x + 3 ) 2 + y 2 = 4 \iff x^2 + 6x + y^2 + 5 = 0 \iff (x + 3)^2 + y^2 = 4 ⟺ x 2 + 6 x + y 2 + 5 = 0 ⟺ ( x + 3 ) 2 + y 2 = 4 . C’est le cercle de centre ( − 3 ; 0 ) (-3\,;\,0) ( − 3 ; 0 ) et de rayon 2 2 2 .