Ce que tu sais déjà. Tu sais écrire un nombre complexe sous forme exponentielle et calculer l’argument d’un quotient
(Forme exponentielle ), et tu connais les affixes de vecteurs et
les distances (Module, argument, forme trigonométrique ). Ici, les
nombres complexes deviennent un outil de démonstration en géométrie plane.
1. Interpréter un quotient d’affixes
Propriété. Pour des points A A A , B B B , C C C d’affixes a a a , b b b , c c c , avec A ≠ B A \neq B A = B et A ≠ C A \neq C A = C :
∣ c − a b − a ∣ = A C A B et arg ( c − a b − a ) = ( A B → , A C → ) [ 2 π ] . \left|\frac{c - a}{b - a}\right| = \frac{AC}{AB} \qquad\text{et}\qquad \arg\left(\frac{c - a}{b - a}\right) = \left(\overrightarrow{AB}, \overrightarrow{AC}\right)\ [2\pi]. b − a c − a = A B A C et arg ( b − a c − a ) = ( A B , A C ) [ 2 π ] .
Justification. ∣ c − a ∣ = A C |c - a| = AC ∣ c − a ∣ = A C et ∣ b − a ∣ = A B |b - a| = AB ∣ b − a ∣ = A B ; arg ( c − a ) = ( u ⃗ , A C → ) \arg(c - a) = \left(\vec u, \overrightarrow{AC}\right) arg ( c − a ) = ( u , A C ) et arg ( b − a ) = ( u ⃗ , A B → ) \arg(b - a) = \left(\vec u, \overrightarrow{AB}\right) arg ( b − a ) = ( u , A B ) ; l’argument d’un quotient est la
différence des arguments, et ( u ⃗ , A C → ) − ( u ⃗ , A B → ) = ( A B → , A C → ) \left(\vec u, \overrightarrow{AC}\right) - \left(\vec u, \overrightarrow{AB}\right) = \left(\overrightarrow{AB}, \overrightarrow{AC}\right) ( u , A C ) − ( u , A B ) = ( A B , A C ) (relation de Chasles pour les angles orientés).
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTpjOWJhMTdjYy01ZTQ0LTQxMTMtOGYyMS0zNTE1NjM0ZmM4ZjYAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaDct7dnUdPK1r+DxMsza14QAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDoyYzFjODI5ZC01OWVlLTQ2NjUtYTVlOS00MWU0OTcwZGNhOTFscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoRA+IayaeqppfMfrKuEhPHgAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggJ53oqKcLwCMNwfuaOLsxPauMfiUoxuiJkr5nhaoXQQKkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaB1Pa5Xft5ebapS4YNYW2XcAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCDrf9zun3wJKYwBpUlVCzEKsgPwpXLB9Bs5F9xEABQpUWRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOmM5YmExN2NjLTVlNDQtNDExMy04ZjIxLTM1MTU2MzRmYzhmNi9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjdkMTA5MmJkLTFmMmUtNDRkOC1hNDY4LTY0NzZhY2QzYTIzMnJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCAnneiopwvAIw3B+5o4uzE9q4x+JSjG6ImSvmeFqhdBAqJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggs0j3Bt++u/s8eLE5rGZVzHn9SB1tVEp1l3nyaeb7yjOiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggJclpDVKYgl4NlPqnOYmJj0gbp6FpVFN3BVC0A0LWNHB0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQC+2X4Q8ZrcC32DuSGYLjKC8wXUNqNQToxcIXG6zaR+f82dyWAxfJzLlg7Vfh0nDq+ojbdfYMKaA8+CzS5alksI=
x
y
1
1
2
2
3
3
4
4
5
5
1
1
2
2
3
3
4
4
0
0
A(a)
A(a)
B(b)
B(b)
C(c)
C(c)
(AB, AC)
(AB, AC)
module du quotient = AC / AB
module du quotient = AC / AB
Le quotient (c − a)/(b − a) a pour module AC/AB et pour argument l'angle orienté (AB, AC).
→ S’entraîner : Exercice 1
2. Alignement, orthogonalité, triangles
Propriétés. Avec les notations précédentes (A A A , B B B , C C C distincts) :
A A A , B B B , C C C sont alignés ⟺ \iff ⟺ c − a b − a \dfrac{c - a}{b - a} b − a c − a est réel (l’angle vaut 0 0 0 ou π \pi π ) ;
( A B ) ⊥ ( A C ) (AB) \perp (AC) ( A B ) ⊥ ( A C ) ⟺ \iff ⟺ c − a b − a \dfrac{c - a}{b - a} b − a c − a est imaginaire pur (l’angle vaut ± π 2 \pm\dfrac\pi2 ± 2 π ).
Triangles particuliers.
Quotient c − a b − a \dfrac{c - a}{b - a} b − a c − a Signification module 1 1 1 A B = A C AB = AC A B = A C : triangle isocèle en A A A i i i ou − i -i − i triangle rectangle isocèle en A A A e i π / 3 e^{i\pi/3} e iπ /3 ou e − i π / 3 e^{-i\pi/3} e − iπ /3 triangle équilatéral
📋 Méthode — Nature d'un triangle
Calculer le quotient c − a b − a \dfrac{c - a}{b - a} b − a c − a et l’écrire sous forme algébrique (ou exponentielle).
Interpréter son module (rapport de longueurs) et son argument (angle en A A A ).
Exemple : A ( 1 + i ) A(1 + i) A ( 1 + i ) , B ( 4 + 2 i ) B(4 + 2i) B ( 4 + 2 i ) , C ( 4 i ) C(4i) C ( 4 i ) .
c − a b − a = − 1 + 3 i 3 + i = ( − 1 + 3 i ) ( 3 − i ) 10 = − 3 + i + 9 i + 3 10 = i \dfrac{c - a}{b - a} = \dfrac{-1 + 3i}{3 + i} = \dfrac{(-1 + 3i)(3 - i)}{10} = \dfrac{-3 + i + 9i + 3}{10} = i b − a c − a = 3 + i − 1 + 3 i = 10 ( − 1 + 3 i ) ( 3 − i ) = 10 − 3 + i + 9 i + 3 = i .
Le quotient vaut i i i : A C = A B AC = AB A C = A B et ( A B → , A C → ) = π 2 (\overrightarrow{AB}, \overrightarrow{AC}) = \dfrac\pi2 ( A B , A C ) = 2 π , donc le triangle A B C ABC A B C est rectangle isocèle en A A A .
→ S’entraîner : Exercice 2 ·
Exercice 3
3. Racines n-ièmes de l’unité
Définition. Soit n ⩾ 1 n \geqslant 1 n ⩾ 1 un entier. Une racine n n n -ième de l’unité est un nombre complexe z z z tel que z n = 1 z^n = 1 z n = 1 . On note
U n \mathbb{U}_n U n l’ensemble de ces nombres.
Théorème. U n \mathbb{U}_n U n contient exactement n n n éléments :
U n = { e 2 i k π / n : k = 0 , 1 , … , n − 1 } . \mathbb{U}_n = \left\{e^{2ik\pi/n}\ :\ k = 0, 1, \dots, n - 1\right\}. U n = { e 2 ik π / n : k = 0 , 1 , … , n − 1 } .
🧠 Démonstration (exigible au programme)
Soit z z z tel que z n = 1 z^n = 1 z n = 1 . Alors ∣ z ∣ n = ∣ z n ∣ = 1 |z|^n = |z^n| = 1 ∣ z ∣ n = ∣ z n ∣ = 1 , donc ∣ z ∣ = 1 |z| = 1 ∣ z ∣ = 1 (un réel positif dont la puissance n n n -ième vaut 1 1 1 ). Écrivons
z = e i θ z = e^{i\theta} z = e i θ : z n = e i n θ = 1 ⟺ n θ = 2 k π z^n = e^{in\theta} = 1 \iff n\theta = 2k\pi z n = e in θ = 1 ⟺ n θ = 2 k π (k ∈ Z k \in \mathbb{Z} k ∈ Z ) ⟺ θ = 2 k π n \iff \theta = \dfrac{2k\pi}{n} ⟺ θ = n 2 k π .
Réciproquement, pour tout entier k k k , ( e 2 i k π / n ) n = e 2 i k π = 1 \left(e^{2ik\pi/n}\right)^n = e^{2ik\pi} = 1 ( e 2 ik π / n ) n = e 2 ik π = 1 .
Enfin, e 2 i k π / n = e 2 i k ′ π / n e^{2ik\pi/n} = e^{2ik'\pi/n} e 2 ik π / n = e 2 i k ′ π / n si et seulement si k ≡ k ′ [ n ] k \equiv k'\ [n] k ≡ k ′ [ n ] : les valeurs k = 0 k = 0 k = 0 , …, n − 1 n - 1 n − 1 donnent n n n nombres distincts , et
tout autre k k k redonne l’un d’eux.
Cas particuliers.
U 2 = { 1 ; − 1 } \mathbb{U}_2 = \{1\,;\,-1\} U 2 = { 1 ; − 1 } ; U 4 = { 1 ; i ; − 1 ; − i } \mathbb{U}_4 = \{1\,;\,i\,;\,-1\,;\,-i\} U 4 = { 1 ; i ; − 1 ; − i } .
U 3 = { 1 ; j ; j 2 } \mathbb{U}_3 = \{1\,;\,j\,;\,j^2\} U 3 = { 1 ; j ; j 2 } avec j = e 2 i π / 3 = − 1 2 + 3 2 i j = e^{2i\pi/3} = -\dfrac12 + \dfrac{\sqrt3}{2}i j = e 2 iπ /3 = − 2 1 + 2 3 i ; on a j 2 = j ˉ j^2 = \bar j j 2 = j ˉ et 1 + j + j 2 = 0 1 + j + j^2 = 0 1 + j + j 2 = 0 .
Interprétation géométrique. Pour n ⩾ 3 n \geqslant 3 n ⩾ 3 , les images des éléments de U n \mathbb{U}_n U n sont les sommets d’un polygone régulier à
n n n côtés inscrit dans le cercle trigonométrique, dont un sommet est le point d’affixe 1 1 1 .
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYToxYTgzYTMyOS05Y2JhLTQ1NTktOGQzNS1kMzY3MjY3MjY0NGEAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaEB2++fxmTswbYWRdWVUZbkAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDo5MDJkMDM1Yy0zMzEyLTRlYTEtYTJiMS01MGZjZDAzYmYxYTZscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoIMIzJ8R42QqcxOf1qgu2dAAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggxGXjDx8N761zcpAJjPP5c+U2nXh5M8BoOqfl0d1Z70akZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaAYk5J8R2JhKT4imp/NtHFgAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCBfPZ2HoUbHoXzVc1Nlmy4gLyScfn9bYGBMaLY4COKWE2RuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjFhODNhMzI5LTljYmEtNDU1OS04ZDM1LWQzNjcyNjcyNjQ0YS9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjc4NmE5MjQzLTljZjYtNDUxYS04YWI0LTlhZTc5NDVjZmQ5NXJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCDEZeMPHw3vrXNykAmM8/lz5TadeHkzwGg6p+XR3VnvRqJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggIrjvBSUEAOCik53R6UpclD/Cof94swvr81JpDtZh6umiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggQs0nvUvyAoconHJQDRnfs1zL0AUnBH47SOI1Mz7zcI50Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQP8FOTuPUS7Tu48Q3AkrCfcK7wCFnCLigYVn5GXkzwATjMYuxqzRlKLOPUq3glJ0dYKzlEXKEwAnhzuhS4JQTiE=
1
1
j
j
j²
j²
racines 3ᵉ de l'unité : 1, j, j²
1
1
e^(iπ/3)
e^(iπ/3)
e^(2iπ/3)
e^(2iπ/3)
−1
−1
e^(4iπ/3)
e^(4iπ/3)
e^(5iπ/3)
e^(5iπ/3)
racines 6ᵉ de l'unité : hexagone régulier
Les racines 3ᵉ (triangle équilatéral : 1, j, j²) et 6ᵉ de l'unité (hexagone régulier).
Somme des racines. Pour n ⩾ 2 n \geqslant 2 n ⩾ 2 , la somme des racines n n n -ièmes de l’unité est nulle : avec ω = e 2 i π / n ≠ 1 \omega = e^{2i\pi/n} \neq 1 ω = e 2 iπ / n = 1 ,
1 + ω + ω 2 + ⋯ + ω n − 1 = ω n − 1 ω − 1 = 0. 1 + \omega + \omega^2 + \dots + \omega^{n-1} = \frac{\omega^n - 1}{\omega - 1} = 0. 1 + ω + ω 2 + ⋯ + ω n − 1 = ω − 1 ω n − 1 = 0.
→ S’entraîner : Exercice 4 ·
Exercice 5
4. Racines n-ièmes d’un nombre complexe
Propriété. Soit a = r e i α a = re^{i\alpha} a = r e i α un complexe non nul. Les solutions de z n = a z^n = a z n = a sont les n n n nombres
z k = r 1 / n e i ( α + 2 k π ) / n , k = 0 , … , n − 1. z_k = r^{1/n}e^{i(\alpha + 2k\pi)/n}, \qquad k = 0, \dots, n - 1. z k = r 1/ n e i ( α + 2 k π ) / n , k = 0 , … , n − 1.
On les obtient en multipliant une solution z 0 = r 1 / n e i α / n z_0 = r^{1/n}e^{i\alpha/n} z 0 = r 1/ n e i α / n par les racines n n n -ièmes de l’unité.
Exemple. z 3 = 8 i = 8 e i π / 2 z^3 = 8i = 8e^{i\pi/2} z 3 = 8 i = 8 e iπ /2 : z 0 = 2 e i π / 6 = 3 + i z_0 = 2e^{i\pi/6} = \sqrt3 + i z 0 = 2 e iπ /6 = 3 + i , z 1 = 2 e i 5 π / 6 = − 3 + i z_1 = 2e^{i5\pi/6} = -\sqrt3 + i z 1 = 2 e i 5 π /6 = − 3 + i , z 2 = 2 e i 3 π / 2 = − 2 i z_2 = 2e^{i3\pi/2} = -2i z 2 = 2 e i 3 π /2 = − 2 i . Leurs images forment un
triangle équilatéral de centre O O O .
→ S’entraîner : Exercice 6
À retenir.
∣ c − a b − a ∣ = A C A B \left|\dfrac{c - a}{b - a}\right| = \dfrac{AC}{AB} b − a c − a = A B A C et arg c − a b − a = ( A B → , A C → ) \arg\dfrac{c - a}{b - a} = (\overrightarrow{AB}, \overrightarrow{AC}) arg b − a c − a = ( A B , A C ) .
Quotient réel : alignement ; imaginaire pur : angle droit en A A A ; ± i \pm i ± i : rectangle isocèle ; e ± i π / 3 e^{\pm i\pi/3} e ± iπ /3 : équilatéral.
U n = { e 2 i k π / n , 0 ⩽ k ⩽ n − 1 } \mathbb{U}_n = \{e^{2ik\pi/n},\ 0 \leqslant k \leqslant n - 1\} U n = { e 2 ik π / n , 0 ⩽ k ⩽ n − 1 } : sommets d’un polygone régulier ; leur somme est nulle (n ⩾ 2 n \geqslant 2 n ⩾ 2 ).
j = e 2 i π / 3 j = e^{2i\pi/3} j = e 2 iπ /3 , 1 + j + j 2 = 0 1 + j + j^2 = 0 1 + j + j 2 = 0 . Solutions de z n = a z^n = a z n = a : une solution fois les racines n n n -ièmes de l’unité.