Ce que tu sais déjà. Tu connais les lois discrètes (en particulier la loi géométrique et son absence de mémoire,
Lois discrètes ) et le calcul intégral (Calcul intégral ).
Quand une variable aléatoire peut prendre toutes les valeurs d’un intervalle (une durée, une taille, un instant
d’arrivée), on remplace les « bâtons » par une courbe de densité . Thème d’étude associé : « Temps d’attente ».
1. Densité de probabilité
Définition. Une densité de probabilité sur un intervalle I I I est une fonction f f f continue, positive sur I I I , telle que l’aire totale
sous sa courbe vaut 1 1 1 : ∫ I f ( x ) d x = 1 \displaystyle\int_I f(x)\,dx = 1 ∫ I f ( x ) d x = 1 .
Une variable aléatoire X X X à densité f f f vérifie, pour tout intervalle [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] contenu dans I I I :
P ( a ⩽ X ⩽ b ) = ∫ a b f ( x ) d x . P(a \leqslant X \leqslant b) = \int_a^b f(x)\,dx. P ( a ⩽ X ⩽ b ) = ∫ a b f ( x ) d x .
La probabilité est une aire.
Conséquences. P ( X = a ) = 0 P(X = a) = 0 P ( X = a ) = 0 pour tout a a a ; donc P ( a ⩽ X ⩽ b ) = P ( a < X < b ) P(a \leqslant X \leqslant b) = P(a < X < b) P ( a ⩽ X ⩽ b ) = P ( a < X < b ) (les inégalités peuvent être larges ou strictes).
Fonction de répartition. F ( x ) = P ( X ⩽ x ) F(x) = P(X \leqslant x) F ( x ) = P ( X ⩽ x ) ; elle est croissante, et P ( a < X ⩽ b ) = F ( b ) − F ( a ) P(a < X \leqslant b) = F(b) - F(a) P ( a < X ⩽ b ) = F ( b ) − F ( a ) .
Exemple. f ( x ) = 2 x f(x) = 2x f ( x ) = 2 x sur [ 0 ; 1 ] [0\,;\,1] [ 0 ; 1 ] est une densité : f ⩾ 0 f \geqslant 0 f ⩾ 0 et ∫ 0 1 2 x d x = [ x 2 ] 0 1 = 1 \displaystyle\int_0^1 2x\,dx = [x^2]_0^1 = 1 ∫ 0 1 2 x d x = [ x 2 ] 0 1 = 1 . Alors
P ( X ⩽ 0,5 ) = [ x 2 ] 0 0,5 = 0,25 P(X \leqslant 0{,}5) = [x^2]_0^{0{,}5} = 0{,}25 P ( X ⩽ 0 , 5 ) = [ x 2 ] 0 0 , 5 = 0 , 25 .
→ S’entraîner : Exercice 1
2. Espérance et variance
Définitions. Pour une variable aléatoire X X X de densité f f f sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] :
E ( X ) = ∫ a b x f ( x ) d x , V ( X ) = ∫ a b ( x − E ( X ) ) 2 f ( x ) d x , σ ( X ) = V ( X ) . E(X) = \int_a^b xf(x)\,dx, \qquad V(X) = \int_a^b \big(x - E(X)\big)^2f(x)\,dx, \qquad \sigma(X) = \sqrt{V(X)}. E ( X ) = ∫ a b x f ( x ) d x , V ( X ) = ∫ a b ( x − E ( X ) ) 2 f ( x ) d x , σ ( X ) = V ( X ) .
C’est l’analogue continu de ∑ x i p i \sum x_ip_i ∑ x i p i : la somme devient une intégrale.
Exemple. Pour f ( x ) = 2 x f(x) = 2x f ( x ) = 2 x sur [ 0 ; 1 ] [0\,;\,1] [ 0 ; 1 ] : E ( X ) = ∫ 0 1 2 x 2 d x = 2 3 E(X) = \displaystyle\int_0^1 2x^2\,dx = \frac23 E ( X ) = ∫ 0 1 2 x 2 d x = 3 2 .
→ S’entraîner : Exercice 2
Définition. X X X suit la loi uniforme sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] (a < b a < b a < b ) si sa densité est constante sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] : f ( x ) = 1 b − a f(x) = \dfrac{1}{b - a} f ( x ) = b − a 1 .
Propriétés. Pour [ c ; d ] ⊂ [ a ; b ] [c\,;\,d] \subset [a\,;\,b] [ c ; d ] ⊂ [ a ; b ] :
P ( c ⩽ X ⩽ d ) = d − c b − a , E ( X ) = a + b 2 , V ( X ) = ( b − a ) 2 12 . P(c \leqslant X \leqslant d) = \frac{d - c}{b - a}, \qquad E(X) = \frac{a + b}{2}, \qquad V(X) = \frac{(b - a)^2}{12}. P ( c ⩽ X ⩽ d ) = b − a d − c , E ( X ) = 2 a + b , V ( X ) = 12 ( b − a ) 2 .
La probabilité est proportionnelle à la longueur de l’intervalle.
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTowODkxY2NhMS1kMTJiLTQ0NjItYjkzYi02NzRkNmIxN2VmYjcAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaPVv621PK1N/Irfy4y2BSSEAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDpiNGM4ZDkwZC0xM2I2LTQzZjYtOWQ2MC1hYjdkNGU0MTZhM2ZscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoLaCbzy2hhZD1/jepY/x0cAAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFgg50U2wiXD5OPiCoo8Mw50y0eUvkIGitI8sB651IUvru+kZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaO45GKpJtId8v+nuGsmQvNkAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCA01Z96rxCgKDp8sduvYD5D3PYx1Fkw2svo15D4tvR/JWRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjA4OTFjY2ExLWQxMmItNDQ2Mi1iOTNiLTY3NGQ2YjE3ZWZiNy9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjY0NDkwNmUyLTZkYzItNGQ0My04NjUwLTFmMjJkNmNjYTNlMnJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCDnRTbCJcPk4+IKijwzDnTLR5S+QgaK0jywHrnUhS+u76JjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggG5gtISmY4FjIf0lvR1vXLsveYdauvY5caoltdOn46f6iY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggIYBHy50nTFZwN0Tr8BddT1uT2UyiEpflhNtu3Rf93090Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQB5ZusdcIsfDubJ/qJQbyqf24crecZj/6hciJcBo/NVe0eZmQNSBVyA3+Vo7bnCIzYGjODKa/qvnF4xfzdlOQNM=
x
f(x)
2
2
4
4
6
6
8
8
10
10
12
12
14
14
16
16
18
18
20
20
22
22
24
24
0,01
0,01
0,02
0,02
0,03
0,03
0,04
0,04
0,05
0,05
0,06
0,06
0,07
0,07
0,08
0,08
0
0
0,35
0,35
f(x) = 1/20 sur [0 ; 20]
f(x) = 1/20 sur [0 ; 20]
Densité de la loi uniforme sur [0 ; 20] : P(5 ≤ X ≤ 12) est l'aire du rectangle coloré, 7 × 1/20 = 0,35.
Exemple. Un bus passe toutes les 20 20 20 minutes ; un voyageur arrive au hasard. Son temps d’attente X X X suit la loi uniforme sur
[ 0 ; 20 ] [0\,;\,20] [ 0 ; 20 ] : P ( 5 ⩽ X ⩽ 12 ) = 7 20 = 0,35 P(5 \leqslant X \leqslant 12) = \dfrac{7}{20} = 0{,}35 P ( 5 ⩽ X ⩽ 12 ) = 20 7 = 0 , 35 ; E ( X ) = 10 E(X) = 10 E ( X ) = 10 min.
Cas [ 0 ; 1 ] [0\,;\,1] [ 0 ; 1 ] . La fonction random() de Python simule la loi uniforme sur [ 0 ; 1 ] [0\,;\,1] [ 0 ; 1 ] ; a + (b - a) * random() simule la loi uniforme
sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] .
→ S’entraîner : Exercice 3
4. Loi exponentielle
Définition. Soit λ > 0 \lambda > 0 λ > 0 . X X X suit la loi exponentielle de paramètre λ \lambda λ si sa densité sur [ 0 ; + ∞ [ [0\,;\,+\infty[ [ 0 ; + ∞ [ est
f ( x ) = λ e − λ x . f(x) = \lambda e^{-\lambda x}. f ( x ) = λ e − λ x .
Propriétés. Pour tous t ⩾ 0 t \geqslant 0 t ⩾ 0 et 0 ⩽ a ⩽ b 0 \leqslant a \leqslant b 0 ⩽ a ⩽ b :
P ( X ⩽ t ) = 1 − e − λ t , P ( X > t ) = e − λ t , P ( a ⩽ X ⩽ b ) = e − λ a − e − λ b . P(X \leqslant t) = 1 - e^{-\lambda t}, \qquad P(X > t) = e^{-\lambda t}, \qquad P(a \leqslant X \leqslant b) = e^{-\lambda a} - e^{-\lambda b}. P ( X ⩽ t ) = 1 − e − λ t , P ( X > t ) = e − λ t , P ( a ⩽ X ⩽ b ) = e − λa − e − λb .
Justification. Une primitive de λ e − λ x \lambda e^{-\lambda x} λ e − λ x est − e − λ x -e^{-\lambda x} − e − λ x , donc ∫ 0 t λ e − λ x d x = 1 − e − λ t \displaystyle\int_0^t \lambda e^{-\lambda x}\,dx = 1 - e^{-\lambda t} ∫ 0 t λ e − λ x d x = 1 − e − λ t ; cette quantité tend vers 1 1 1 quand t → + ∞ t \to +\infty t → + ∞ :
l’aire totale vaut bien 1 1 1 .
Espérance. E ( X ) = 1 λ E(X) = \dfrac{1}{\lambda} E ( X ) = λ 1 (on peut vérifier que x ↦ − ( x + 1 λ ) e − λ x x \mapsto -\left(x + \dfrac1\lambda\right)e^{-\lambda x} x ↦ − ( x + λ 1 ) e − λ x est une primitive de x λ e − λ x x\lambda e^{-\lambda x} x λ e − λ x ).
Absence de mémoire. Pour tous t , h ⩾ 0 t, h \geqslant 0 t , h ⩾ 0 : P ( X > t ) ( X > t + h ) = P ( X > h ) P_{(X > t)}(X > t + h) = P(X > h) P ( X > t ) ( X > t + h ) = P ( X > h ) .
En effet e − λ ( t + h ) e − λ t = e − λ h \dfrac{e^{-\lambda(t + h)}}{e^{-\lambda t}} = e^{-\lambda h} e − λ t e − λ ( t + h ) = e − λh . Un composant qui a déjà fonctionné t t t heures n’est pas « usé » : c’est le modèle
des durées de vie sans vieillissement (désintégration radioactive, pannes aléatoires de composants électroniques).
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo1OGQ2Mjk2OC04MWU0LTQzYzEtOWMyZC02ZWY2ZGVkZjA3MzIAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaIlNPILmqTmuXVGt0p2K/jYAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDowN2E4OTg5Yi1jOGY2LTRlZTYtYTNkYy1mZGU0MTcxNzhkNmFscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoxEEYjsYKHKEr2WPxvEKDvQAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggbBHpyUYNstHjsVboSAoD9+7fwtSUqC9vjj4AcmxTh3qkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaCQJpdKbXX/UpxykDynQhv8AAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCACqOST285BnX1LSWeM7Tj6vXdBmJ+o+xMmA0W5svZN4mRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjU4ZDYyOTY4LTgxZTQtNDNjMS05YzJkLTZlZjZkZWRmMDczMi9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOmYwMGI3ZTYxLWJiMDEtNDE4NC04ZjcwLTQzZjFiNDZhMjdmZHJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCBsEenJRg2y0eOxVuhICgP37t/C1JSoL2+OPgBybFOHeqJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggLzQTXjSxn4Lb2VGX2MaGB+W4PWFzIi5naWpMbk9XLGKiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggNydg/o+2y0xfnF8yTO21ZhucUE8Tgi40dHkW1o1xjg90Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQLEThoFXVE6WWJxS2cmuft8TA1Qn3A/RCTkHRGiGDyrMK6jW7m+dvh6bZAR7U1xA/f/boy0RhPnbkcz9ArR9vE4=
x
f(x)
1
1
2
2
3
3
4
4
5
5
6
6
7
7
8
8
9
9
10
10
0,1
0,1
0,2
0,2
0,3
0,3
0,4
0,4
0,5
0,5
0,6
0,6
0
0
0,632
0,632
f(x) = 0,5e^(−0,5x)
f(x) = 0,5e^(−0,5x)
Densité de la loi exponentielle de paramètre λ = 0,5 : P(X ≤ 2) = 1 − e^(−1) ≈ 0,632 est l'aire colorée.
Exemple. La durée de vie (en années) d’un composant suit la loi exponentielle de paramètre λ = 0,2 \lambda = 0{,}2 λ = 0 , 2 .
Durée de vie moyenne : 1 0,2 = 5 \dfrac{1}{0{,}2} = 5 0 , 2 1 = 5 ans.
P ( X > 3 ) = e − 0,6 ≈ 0,549 P(X > 3) = e^{-0{,}6} \approx 0{,}549 P ( X > 3 ) = e − 0 , 6 ≈ 0 , 549 .
Durée t t t telle que P ( X ⩽ t ) = 0,5 P(X \leqslant t) = 0{,}5 P ( X ⩽ t ) = 0 , 5 (demi-vie ) : e − 0,2 t = 0,5 ⟺ t = ln 2 0,2 ≈ 3,47 e^{-0{,}2t} = 0{,}5 \iff t = \dfrac{\ln 2}{0{,}2} \approx 3{,}47 e − 0 , 2 t = 0 , 5 ⟺ t = 0 , 2 ln 2 ≈ 3 , 47 ans.
Simulation. Si U U U suit la loi uniforme sur ] 0 ; 1 ] ]0\,;\,1] ] 0 ; 1 ] , alors − ln U λ -\dfrac{\ln U}{\lambda} − λ ln U suit la loi exponentielle de paramètre λ \lambda λ (admis).
from random import random
from math import log
def exponentielle (lam):
return - log( 1 - random()) / lam # 1 - random() est dans ]0 ; 1]
tirages = [exponentielle( 0.2 ) for k in range ( 100000 )]
print ( sum (tirages) / len (tirages)) # proche de 5
→ S’entraîner : Exercice 4 ·
Exercice 5 ·
Exercice 6
À retenir.
Densité f ⩾ 0 f \geqslant 0 f ⩾ 0 , d’intégrale totale 1 1 1 ; P ( a ⩽ X ⩽ b ) = ∫ a b f P(a \leqslant X \leqslant b) = \displaystyle\int_a^b f P ( a ⩽ X ⩽ b ) = ∫ a b f ; P ( X = a ) = 0 P(X = a) = 0 P ( X = a ) = 0 .
E ( X ) = ∫ x f ( x ) d x E(X) = \displaystyle\int xf(x)\,dx E ( X ) = ∫ x f ( x ) d x .
Uniforme sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] : f = 1 b − a f = \dfrac{1}{b - a} f = b − a 1 , probabilité = longueur relative, E = a + b 2 E = \dfrac{a + b}{2} E = 2 a + b .
Exponentielle : f ( x ) = λ e − λ x f(x) = \lambda e^{-\lambda x} f ( x ) = λ e − λ x , P ( X > t ) = e − λ t P(X > t) = e^{-\lambda t} P ( X > t ) = e − λ t , E = 1 λ E = \dfrac1\lambda E = λ 1 , absence de mémoire.