Ce que tu sais déjà. Tu sais calculer des primitives et tu sais que deux primitives diffèrent d’une constante
(Terminale — Primitives et équations différentielles ). Tu sais
calculer des aires de figures usuelles (rectangles, triangles, trapèzes, disques). L’intégrale permet de calculer
l’aire d’une région limitée par une courbe .
1. Intégrale d’une fonction continue positive
Unité d’aire. Dans un repère orthogonal ( O ; I ; J ) (O\,;\,I\,;\,J) ( O ; I ; J ) , l’unité d’aire (u.a.) est l’aire du rectangle de côtés O I OI O I
et O J OJ O J .
Définition. Soit f f f une fonction continue et positive sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] et C f \mathcal{C}_f C f sa courbe. L’intégrale de a a a à b b b
de f f f est l’aire, en unités d’aire, du domaine compris entre C f \mathcal{C}_f C f , l’axe des abscisses et les droites
d’équations x = a x = a x = a et x = b x = b x = b . On la note
∫ a b f ( x ) d x . \int_a^b f(x)\,\mathrm{d}x. ∫ a b f ( x ) d x .
La variable x x x est « muette » : ∫ a b f ( x ) d x = ∫ a b f ( t ) d t \displaystyle\int_a^b f(x)\,\mathrm{d}x = \int_a^b f(t)\,\mathrm{d}t ∫ a b f ( x ) d x = ∫ a b f ( t ) d t .
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYToyZDQwYmVkZS04YTAyLTQyYzYtOTcyNy0yOWQ1MGVkNDc0YmMAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaJsfIvgyaMBbSBSQPeAOqZMAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDpmM2JlMGIxYS1lNjhlLTRhODMtYTRlNy0xODFjYzI2NmNmMjRscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoijCMc2Mn7nrhcfjsByxtyAAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggu2k3g8l5U13vSAB02vvkkenU6OIf8hbZm+/hRJ3wViWkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaOaVSGqyZdZ5SX7OW+AG/7QAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCAEPHV+Raeq0vmIUdUJp77xQY+WxANlVZKY0x91M1VwlmRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjJkNDBiZWRlLThhMDItNDJjNi05NzI3LTI5ZDUwZWQ0NzRiYy9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjI3YjUyYWZlLTA1NDEtNGY1OS04MzEzLTM5MWVhZTViZjUyY3JjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCC7aTeDyXlTXe9IAHTa++SR6dTo4h/yFtmb7+FEnfBWJaJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggxLEn9LTgestKsy89GzRGZl9tEkAaAPz/ojAHn+oseY2iY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggMihCZcQ6JSrWgOPj+TuqI1CubT9P3jfoCfuMPAhzAih0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQFDEjxM4roDLiCUd+r/NBmlW+MVHdkGZhRCFsSqlzVjxuhdymZGhwJH9atszCNeC4q4VAF3D+cds7jVMankIYEk=
x
y
0
∫ f(x) dx = 8,25 u.a.
∫ f(x) dx = 8,25 u.a.
a = 1
a = 1
b = 4
b = 4
y = 0,25x² + 1
y = 0,25x² + 1
1
1
2
2
3
3
4
4
5
5
1
1
2
2
3
3
4
4
5
5
6
6
L'intégrale de 1 à 4 de f(x) = 0,25x² + 1 est l'aire du domaine coloré, limité par la courbe, l'axe
des abscisses et les droites x = 1 et x = 4 : elle vaut 8,25 unités d'aire.
Exemples (aires connues).
∫ 0 4 ( 0,5 x + 1 ) d x \displaystyle\int_0^4 (0{,}5x + 1)\,\mathrm{d}x ∫ 0 4 ( 0 , 5 x + 1 ) d x est l’aire d’un trapèze de bases f ( 0 ) = 1 f(0) = 1 f ( 0 ) = 1 et f ( 4 ) = 3 f(4) = 3 f ( 4 ) = 3 et de hauteur 4 4 4 :
( 1 + 3 ) × 4 2 = 8 \dfrac{(1 + 3) \times 4}{2} = 8 2 ( 1 + 3 ) × 4 = 8 u.a.
∫ − 2 2 4 − x 2 d x \displaystyle\int_{-2}^{2} \sqrt{4 - x^2}\,\mathrm{d}x ∫ − 2 2 4 − x 2 d x est l’aire d’un demi-disque de rayon 2 2 2 : π × 2 2 2 = 2 π \dfrac{\pi \times 2^2}{2} = 2\pi 2 π × 2 2 = 2 π u.a.
→ S’entraîner : Exercice 1
2. Intégrale et primitive
Théorème. Soit f f f continue et positive sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] . La fonction F a F_a F a définie sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] par
F a ( x ) = ∫ a x f ( t ) d t F_a(x) = \int_a^x f(t)\,\mathrm{d}t F a ( x ) = ∫ a x f ( t ) d t
est dérivable sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] et F a ′ = f F_a' = f F a ′ = f : c’est la primitive de f f f qui s’annule en a a a .
🧠 Démonstration — cas d'une fonction positive et croissante (exigible au programme)
Soit x ∈ [ a ; b [ x \in [a\,;\,b[ x ∈ [ a ; b [ et h > 0 h > 0 h > 0 tel que x + h ⩽ b x + h \leqslant b x + h ⩽ b . F a ( x + h ) − F a ( x ) F_a(x + h) - F_a(x) F a ( x + h ) − F a ( x ) est l’aire du domaine sous la courbe entre x x x
et x + h x + h x + h . Comme f f f est croissante, ce domaine contient le rectangle de hauteur f ( x ) f(x) f ( x ) et est contenu dans le
rectangle de hauteur f ( x + h ) f(x + h) f ( x + h ) , tous deux de largeur h h h :
h f ( x ) ⩽ F a ( x + h ) − F a ( x ) ⩽ h f ( x + h ) , donc f ( x ) ⩽ F a ( x + h ) − F a ( x ) h ⩽ f ( x + h ) . h\,f(x) \leqslant F_a(x + h) - F_a(x) \leqslant h\,f(x + h), \qquad\text{donc}\qquad f(x) \leqslant \frac{F_a(x + h) - F_a(x)}{h} \leqslant f(x + h). h f ( x ) ⩽ F a ( x + h ) − F a ( x ) ⩽ h f ( x + h ) , donc f ( x ) ⩽ h F a ( x + h ) − F a ( x ) ⩽ f ( x + h ) .
f f f est continue en x x x , donc f ( x + h ) → f ( x ) f(x + h) \to f(x) f ( x + h ) → f ( x ) quand h → 0 h \to 0 h → 0 : par les gendarmes, le taux de variation tend vers f ( x ) f(x) f ( x ) .
Pour h < 0 h < 0 h < 0 , on obtient de même f ( x + h ) ⩽ F a ( x + h ) − F a ( x ) h ⩽ f ( x ) f(x + h) \leqslant \dfrac{F_a(x + h) - F_a(x)}{h} \leqslant f(x) f ( x + h ) ⩽ h F a ( x + h ) − F a ( x ) ⩽ f ( x ) . Donc F a F_a F a est dérivable en x x x et
F a ′ ( x ) = f ( x ) F_a'(x) = f(x) F a ′ ( x ) = f ( x ) . Enfin F a ( a ) = 0 F_a(a) = 0 F a ( a ) = 0 (aire d’un segment).
Conséquence. On admet que ce résultat s’étend à toute fonction continue : toute fonction continue sur un
intervalle admet des primitives .
Théorème (calcul d’une intégrale). Si F F F est une primitive quelconque de f f f sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] , alors
∫ a b f ( x ) d x = F ( b ) − F ( a ) , que l’on note [ F ( x ) ] a b . \int_a^b f(x)\,\mathrm{d}x = F(b) - F(a), \qquad\text{que l'on note}\qquad \big[F(x)\big]_a^b. ∫ a b f ( x ) d x = F ( b ) − F ( a ) , que l’on note [ F ( x ) ] a b .
🧠 Démonstration — relation ∫ f = F(b) − F(a) pour toute primitive F (exigible au programme)
F F F et F a F_a F a sont deux primitives de f f f sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] : elles diffèrent d’une constante, F = F a + C F = F_a + C F = F a + C . Alors
F ( b ) − F ( a ) = ( F a ( b ) + C ) − ( F a ( a ) + C ) = F a ( b ) − 0 = ∫ a b f ( x ) d x F(b) - F(a) = \big(F_a(b) + C\big) - \big(F_a(a) + C\big) = F_a(b) - 0 = \displaystyle\int_a^b f(x)\,\mathrm{d}x F ( b ) − F ( a ) = ( F a ( b ) + C ) − ( F a ( a ) + C ) = F a ( b ) − 0 = ∫ a b f ( x ) d x .
Extension (définition). Pour une fonction f f f continue de signe quelconque sur un intervalle I I I contenant a a a et
b b b , on définit ∫ a b f ( x ) d x = F ( b ) − F ( a ) \displaystyle\int_a^b f(x)\,\mathrm{d}x = F(b) - F(a) ∫ a b f ( x ) d x = F ( b ) − F ( a ) , où F F F est une primitive de f f f . On a alors
∫ a a f = 0 \displaystyle\int_a^a f = 0 ∫ a a f = 0 et ∫ b a f = − ∫ a b f \displaystyle\int_b^a f = -\int_a^b f ∫ b a f = − ∫ a b f .
Exemples.
∫ 0 2 3 x 2 d x = [ x 3 ] 0 2 = 8 − 0 = 8 \displaystyle\int_0^2 3x^2\,\mathrm{d}x = \big[x^3\big]_0^2 = 8 - 0 = 8 ∫ 0 2 3 x 2 d x = [ x 3 ] 0 2 = 8 − 0 = 8 .
∫ 1 e 1 x d x = [ ln x ] 1 e = 1 − 0 = 1 \displaystyle\int_1^e \frac1x\,\mathrm{d}x = \big[\ln x\big]_1^e = 1 - 0 = 1 ∫ 1 e x 1 d x = [ ln x ] 1 e = 1 − 0 = 1 .
∫ 0 1 e 2 x d x = [ 1 2 e 2 x ] 0 1 = e 2 − 1 2 \displaystyle\int_0^1 e^{2x}\,\mathrm{d}x = \left[\frac12 e^{2x}\right]_0^1 = \frac{e^2 - 1}{2} ∫ 0 1 e 2 x d x = [ 2 1 e 2 x ] 0 1 = 2 e 2 − 1 .
Interprétation quand f f f est négative. Si f ⩽ 0 f \leqslant 0 f ⩽ 0 sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] (a < b a < b a < b ), ∫ a b f \displaystyle\int_a^b f ∫ a b f est l’opposé de l’aire entre la
courbe et l’axe. Pour f f f de signe variable, l’intégrale est une aire algébrique : les parties sous l’axe comptent
négativement (∫ 0 2 π sin x d x = 0 \displaystyle\int_0^{2\pi} \sin x\,\mathrm{d}x = 0 ∫ 0 2 π sin x d x = 0 ).
→ S’entraîner : Exercice 2 ·
Exercice 3
3. Propriétés de l’intégrale
Soit f f f et g g g continues sur un intervalle I I I , a a a , b b b , c c c des réels de I I I et λ \lambda λ un réel.
Linéarité. ∫ a b ( f + g ) = ∫ a b f + ∫ a b g \displaystyle\int_a^b \big(f + g\big) = \int_a^b f + \int_a^b g ∫ a b ( f + g ) = ∫ a b f + ∫ a b g et ∫ a b λ f = λ ∫ a b f \displaystyle\int_a^b \lambda f = \lambda\int_a^b f ∫ a b λ f = λ ∫ a b f .
Relation de Chasles. ∫ a c f = ∫ a b f + ∫ b c f \displaystyle\int_a^c f = \int_a^b f + \int_b^c f ∫ a c f = ∫ a b f + ∫ b c f .
Positivité. Si a ⩽ b a \leqslant b a ⩽ b et f ⩾ 0 f \geqslant 0 f ⩾ 0 sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] , alors ∫ a b f ⩾ 0 \displaystyle\int_a^b f \geqslant 0 ∫ a b f ⩾ 0 .
Intégration d’une inégalité. Si a ⩽ b a \leqslant b a ⩽ b et f ⩽ g f \leqslant g f ⩽ g sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] , alors ∫ a b f ⩽ ∫ a b g \displaystyle\int_a^b f \leqslant \int_a^b g ∫ a b f ⩽ ∫ a b g .
(Ces propriétés découlent de celles des primitives ; la positivité et l’intégration des inégalités exigent a ⩽ b a \leqslant b a ⩽ b .)
Valeur moyenne. Pour a < b a < b a < b , la valeur moyenne de f f f sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] est
μ = 1 b − a ∫ a b f ( x ) d x . \mu = \frac{1}{b - a}\int_a^b f(x)\,\mathrm{d}x. μ = b − a 1 ∫ a b f ( x ) d x .
Si f ⩾ 0 f \geqslant 0 f ⩾ 0 , c’est la hauteur du rectangle de base [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] qui a la même aire que le domaine sous la courbe.
Exemples.
Valeur moyenne de x ↦ x 2 x \mapsto x^2 x ↦ x 2 sur [ 0 ; 3 ] [0\,;\,3] [ 0 ; 3 ] : 1 3 [ x 3 3 ] 0 3 = 1 3 × 9 = 3 \dfrac13\big[\tfrac{x^3}{3}\big]_0^3 = \dfrac13 \times 9 = 3 3 1 [ 3 x 3 ] 0 3 = 3 1 × 9 = 3 .
Encadrer une intégrale. Sur [ 0 ; 1 ] [0\,;\,1] [ 0 ; 1 ] , 0 ⩽ x 2 ⩽ 1 0 \leqslant x^2 \leqslant 1 0 ⩽ x 2 ⩽ 1 donc 1 ⩽ e x 2 ⩽ e 1 \leqslant e^{x^2} \leqslant e 1 ⩽ e x 2 ⩽ e ; en intégrant (avec 0 ⩽ 1 0 \leqslant 1 0 ⩽ 1 ) :
1 ⩽ ∫ 0 1 e x 2 d x ⩽ e 1 \leqslant \displaystyle\int_0^1 e^{x^2}\,\mathrm{d}x \leqslant e 1 ⩽ ∫ 0 1 e x 2 d x ⩽ e . (On ne sait pas calculer cette intégrale exactement !)
→ S’entraîner : Exercice 4 ·
Exercice 5
4. Aire entre deux courbes
Propriété. Si f f f et g g g sont continues sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] avec g ⩽ f g \leqslant f g ⩽ f sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] , l’aire du domaine compris entre les deux
courbes et les droites x = a x = a x = a et x = b x = b x = b vaut
∫ a b ( f ( x ) − g ( x ) ) d x u.a. \int_a^b \big(f(x) - g(x)\big)\,\mathrm{d}x \quad\text{u.a.} ∫ a b ( f ( x ) − g ( x ) ) d x u.a.
📋 Méthode — Calculer l'aire entre deux courbes
Trouver les abscisses des points d’intersection : résoudre f ( x ) = g ( x ) f(x) = g(x) f ( x ) = g ( x ) .
Étudier le signe de f ( x ) − g ( x ) f(x) - g(x) f ( x ) − g ( x ) pour savoir quelle courbe est au-dessus.
Intégrer « celle du dessus moins celle du dessous » (en découpant avec Chasles si la position change).
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYToyMGMyY2I2My1mMWE4LTRiZjktOGU1Ni0zNGJkNDc3NzQwNjQAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaKAm2qcLCKFpvGkCjswcMA0AAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDoxZTA4ZGQ0OS1kMTg1LTQzYjAtOTgyOS1mYjJmYjg0YWY3Y2NscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoEquR5Jpi+SB8QYZVqAPZ8QAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggSemy+qViGSXiFcbETrJZGbwET+ZjUvuZzRp6kj5mwXmkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaCmgH+gM8buEDUczR+puXCcAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCDpManajWVE8e8Sv2s1hiN5eXl+01M0IPSfM8psFPoxTGRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjIwYzJjYjYzLWYxYTgtNGJmOS04ZTU2LTM0YmQ0Nzc3NDA2NC9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjI4NTJjZmZjLTI4MGYtNDQ5ZC04ZjMzLTczZTc1N2YxY2M1MXJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCBJ6bL6pWIZJeIVxsROslkZvARP5mNS+5nNGnqSPmbBeaJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggNUvZS810gWhnJxTGt0LplYAZ5Ln6rqiY1MFhWmGm5Y+iY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggGtlI87XkvaD1NdoQ/Iv6XC+y6dHiH+iO/G9JM7bT9ih0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQEid+U/Y0QS6I5YDb3xEesQLSD5lVCvcZC6WfqUybJ7Kn7SodQcoIPEiLty53ZD2M99YdpVrAXyj5dlX0n8a+Ho=
x
y
0
y = x
y = x
y = x²
y = x²
1/6
1/6
0,5
0,5
1
1
0,5
0,5
1
1
1,5
1,5
Entre 0 et 1, la droite y = x est au-dessus de la parabole y = x² : l'aire du domaine coloré vaut
∫ (x − x²) dx de 0 à 1, soit 1/6 d'unité d'aire.
Exemple. f ( x ) = x f(x) = x f ( x ) = x et g ( x ) = x 2 g(x) = x^2 g ( x ) = x 2 se coupent en 0 0 0 et 1 1 1 , et x 2 ⩽ x x^2 \leqslant x x 2 ⩽ x sur [ 0 ; 1 ] [0\,;\,1] [ 0 ; 1 ] . Aire :
∫ 0 1 ( x − x 2 ) d x = [ x 2 2 − x 3 3 ] 0 1 = 1 2 − 1 3 = 1 6 \displaystyle\int_0^1 (x - x^2)\,\mathrm{d}x = \left[\frac{x^2}{2} - \frac{x^3}{3}\right]_0^1 = \frac12 - \frac13 = \frac16 ∫ 0 1 ( x − x 2 ) d x = [ 2 x 2 − 3 x 3 ] 0 1 = 2 1 − 3 1 = 6 1 u.a.
→ S’entraîner : Exercice 6
5. Intégration par parties
Théorème. Soit u u u et v v v deux fonctions dérivables sur [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] , de dérivées continues. Alors
∫ a b u ( x ) v ′ ( x ) d x = [ u ( x ) v ( x ) ] a b − ∫ a b u ′ ( x ) v ( x ) d x . \int_a^b u(x)\,v'(x)\,\mathrm{d}x = \big[u(x)\,v(x)\big]_a^b - \int_a^b u'(x)\,v(x)\,\mathrm{d}x. ∫ a b u ( x ) v ′ ( x ) d x = [ u ( x ) v ( x ) ] a b − ∫ a b u ′ ( x ) v ( x ) d x .
🧠 Démonstration — formule d'intégration par parties (exigible au programme)
( u v ) ′ = u ′ v + u v ′ (uv)' = u'v + uv' ( uv ) ′ = u ′ v + u v ′ , donc u v uv uv est une primitive de u ′ v + u v ′ u'v + uv' u ′ v + u v ′ (continue) :
∫ a b ( u ′ v + u v ′ ) = [ u v ] a b . \int_a^b \big(u'v + uv'\big) = \big[uv\big]_a^b. ∫ a b ( u ′ v + u v ′ ) = [ uv ] a b .
Par linéarité, ∫ a b u ′ v + ∫ a b u v ′ = [ u v ] a b \displaystyle\int_a^b u'v + \int_a^b uv' = \big[uv\big]_a^b ∫ a b u ′ v + ∫ a b u v ′ = [ uv ] a b , d’où ∫ a b u v ′ = [ u v ] a b − ∫ a b u ′ v \displaystyle\int_a^b uv' = \big[uv\big]_a^b - \int_a^b u'v ∫ a b u v ′ = [ uv ] a b − ∫ a b u ′ v .
Quand l’utiliser ? Quand on intègre un produit dont on ne connaît pas de primitive, et qu’en dérivant l’un des
facteurs il se simplifie (un polynôme, ln x \ln x ln x ).
Exemples.
∫ 0 1 x e x d x \displaystyle\int_0^1 xe^x\,\mathrm{d}x ∫ 0 1 x e x d x : u = x u = x u = x , v ′ = e x v' = e^x v ′ = e x ; u ′ = 1 u' = 1 u ′ = 1 , v = e x v = e^x v = e x . On obtient
[ x e x ] 0 1 − ∫ 0 1 e x d x = e − ( e − 1 ) = 1 \big[xe^x\big]_0^1 - \displaystyle\int_0^1 e^x\,\mathrm{d}x = e - (e - 1) = 1 [ x e x ] 0 1 − ∫ 0 1 e x d x = e − ( e − 1 ) = 1 .
∫ 1 e ln x d x \displaystyle\int_1^e \ln x\,\mathrm{d}x ∫ 1 e ln x d x : on écrit ln x = ln x × 1 \ln x = \ln x \times 1 ln x = ln x × 1 , u = ln x u = \ln x u = ln x , v ′ = 1 v' = 1 v ′ = 1 ; u ′ = 1 x u' = \dfrac1x u ′ = x 1 , v = x v = x v = x .
[ x ln x ] 1 e − ∫ 1 e 1 d x = e − ( e − 1 ) = 1 \big[x\ln x\big]_1^e - \displaystyle\int_1^e 1\,\mathrm{d}x = e - (e - 1) = 1 [ x ln x ] 1 e − ∫ 1 e 1 d x = e − ( e − 1 ) = 1 .
→ S’entraîner : Exercice 7 ·
Exercice 8
6. Approcher une intégrale : méthode des rectangles
Quand on ne connaît pas de primitive (comme pour x ↦ e − x 2 x \mapsto e^{-x^2} x ↦ e − x 2 ), on approche l’aire. On partage [ a ; b ] [a\,;\,b] [ a ; b ] en n n n
intervalles de largeur h = b − a n h = \dfrac{b - a}{n} h = n b − a et on additionne les aires de rectangles.
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo0MWM3ZDczMy03MWIxLTRlMDMtYjBlMC1hZmMwM2JiMjUyYjEAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaKlIyhokXhLtPof9/VhB4KQAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDo0ODBjMjk2NS03OWI0LTQ4NmUtODhiNC0wNmYwZWVmNTE1OTZscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNodAdURC2LI1uxrD5tdUkwEQAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggksQ4vAV7rPJfXHua72tWO71UU00eZlcQkyZtx33S4OqkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaE2ZcVkzR8IyDZDYBNfY3SQAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCB1aPbWBZkNodksMBT+wfpyYRNW8amDAzZJ3F8YKPVY2GRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjQxYzdkNzMzLTcxYjEtNGUwMy1iMGUwLWFmYzAzYmIyNTJiMS9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOmY3YWE0NWQwLTI3ODItNGRjMy04ODEyLTcwMDRmNjY0ZmFhNXJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCCSxDi8BXus8l9ce5rva1Y7vVRTTR5mVxCTJm3HfdLg6qJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggj1fqzlEFDUKOoxrrqh37Y6NLbEIp1SgzLAx/rVzZpheiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggFEHQBITdeQezBvDYbJVQjo59+mECSsia0sYfqTRZINV0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQE3wuR2Ku7xQlY9Fs6SADqVpgCzJRF/zvuyfqfJEdFR/aTi9nEL8Jzzm8Lh3Ae2/ZwgeGqMPWIvPH+7LYJG8/AU=
x
y
0
somme ≈ 0,778
somme ≈ 0,778
y = exp(−x²)
y = exp(−x²)
0,2
0,2
0,4
0,4
0,6
0,6
0,8
0,8
1
1
1,2
1,2
0,25
0,25
0,5
0,5
0,75
0,75
1
1
Méthode des rectangles « à gauche » avec n = 10 pour ∫ e^(−x²) dx sur [0 ; 1] : la fonction étant
décroissante, les rectangles débordent un peu au-dessus de la courbe (valeur par excès).
from math import exp
def f (x):
return exp( - x ** 2 )
def rectangles (a, b, n):
"""Somme des aires des rectangles à gauche."""
h = (b - a) / n
s = 0
for k in range (n):
s = s + h * f(a + k * h)
return s
print (rectangles( 0 , 1 , 10 )) # 0.7778...
print (rectangles( 0 , 1 , 100 )) # 0.7499... (valeur exacte à 10⁻⁴ : 0.7468)
Variantes. Rectangles « à droite », point milieu (on prend f f f au milieu de chaque intervalle : beaucoup plus précis),
trapèzes , ou Monte-Carlo (on tire des points au hasard dans un rectangle et on compte ceux qui sont sous la
courbe).
→ S’entraîner : Exercice 9
À retenir.
f ⩾ 0 f \geqslant 0 f ⩾ 0 continue : ∫ a b f \int_a^b f ∫ a b f = aire sous la courbe (u.a.).
x ↦ ∫ a x f ( t ) d t x \mapsto \int_a^x f(t)\,\mathrm{d}t x ↦ ∫ a x f ( t ) d t est la primitive de f f f nulle en a a a ; ∫ a b f = F ( b ) − F ( a ) = [ F ] a b \int_a^b f = F(b) - F(a) = [F]_a^b ∫ a b f = F ( b ) − F ( a ) = [ F ] a b .
Linéarité, Chasles, positivité, intégration des inégalités (bornes dans l’ordre croissant).
Valeur moyenne : 1 b − a ∫ a b f \dfrac1{b - a}\int_a^b f b − a 1 ∫ a b f ; aire entre courbes : ∫ a b ( f − g ) \int_a^b (f - g) ∫ a b ( f − g ) si g ⩽ f g \leqslant f g ⩽ f .
Intégration par parties : ∫ a b u v ′ = [ u v ] a b − ∫ a b u ′ v \int_a^b uv' = [uv]_a^b - \int_a^b u'v ∫ a b u v ′ = [ uv ] a b − ∫ a b u ′ v .