Ce que tu sais déjà. Le vocabulaire image / antécédent, la notation f ( x ) f(x) f ( x ) et les
fonctions linéaires et affines (3e — Fonctions affines ),
ainsi que la fonction carré (3e — Fonction carré ). En Seconde, on
étudie des fonctions quelconques : on précise sur quel ensemble elles sont définies et on
apprend à lire et résoudre avec leur courbe.
1. Fonction, image, antécédent
Définition. Soit D D D un ensemble de réels (souvent un intervalle ou une réunion
d’intervalles). Définir une fonction f f f sur D D D , c’est associer à chaque réel x x x de D D D
un unique réel, noté f ( x ) f(x) f ( x ) et appelé image de x x x . On note f : x ↦ f ( x ) f : x \mapsto f(x) f : x ↦ f ( x ) . L’ensemble
D D D est l’ensemble de définition de f f f .
Si f ( a ) = b f(a) = b f ( a ) = b , on dit que a a a est un antécédent de b b b .
Attention. Chaque x x x de D D D a une seule image, mais un réel b b b peut avoir aucun, un ou
plusieurs antécédents.
Exemple. f ( x ) = 2 x 2 − 3 f(x) = 2x^2 - 3 f ( x ) = 2 x 2 − 3 sur R \mathbb{R} R . L’image de − 2 -2 − 2 est f ( − 2 ) = 2 × 4 − 3 = 5 f(-2) = 2 \times 4 - 3 = 5 f ( − 2 ) = 2 × 4 − 3 = 5 .
Les antécédents de 15 15 15 sont les solutions de 2 x 2 − 3 = 15 2x^2 - 3 = 15 2 x 2 − 3 = 15 , soit x 2 = 9 x^2 = 9 x 2 = 9 : ce sont − 3 -3 − 3 et 3 3 3 .
Le nombre − 5 -5 − 5 n’a aucun antécédent, car 2 x 2 − 3 = − 5 2x^2 - 3 = -5 2 x 2 − 3 = − 5 donne x 2 = − 1 x^2 = -1 x 2 = − 1 , impossible.
→ S’entraîner : Exercice 1
2. Déterminer l’ensemble de définition
Quand une fonction est donnée par une formule sans précision, son ensemble de définition est
l’ensemble des réels pour lesquels la formule a un sens . En Seconde, la principale
contrainte est : on ne divise pas par 0 0 0 . Dans un problème concret, le contexte impose
aussi des contraintes (une longueur est positive, un nombre d’objets est entier…).
📋 Méthode — Ensemble de définition d'une fonction avec un quotient
Repérer les dénominateurs contenant x x x .
Résoudre « dénominateur = 0 = 0 = 0 » : les solutions sont les valeurs interdites .
L’ensemble de définition est R \mathbb{R} R privé de ces valeurs, qu’on écrit avec le symbole
« ∖ \setminus ∖ » ou comme une réunion d’intervalles.
Exemples.
f ( x ) = 1 x − 3 f(x) = \dfrac{1}{x - 3} f ( x ) = x − 3 1 : valeur interdite 3 3 3 . D f = R ∖ { 3 } = ] − ∞ ; 3 [ ∪ ] 3 ; + ∞ [ D_f = \mathbb{R} \setminus \{3\} = ]-\infty\,;\,3[ \cup ]3\,;\,+\infty[ D f = R ∖ { 3 } = ] − ∞ ; 3 [ ∪ ] 3 ; + ∞ [ .
g ( x ) = 2 x + 1 x 2 − 4 g(x) = \dfrac{2x + 1}{x^2 - 4} g ( x ) = x 2 − 4 2 x + 1 : x 2 − 4 = 0 ⟺ x = 2 x^2 - 4 = 0 \iff x = 2 x 2 − 4 = 0 ⟺ x = 2 ou x = − 2 x = -2 x = − 2 . D g = R ∖ { − 2 ; 2 } D_g = \mathbb{R} \setminus \{-2\,;\,2\} D g = R ∖ { − 2 ; 2 } .
h ( x ) = 5 x 2 + 1 h(x) = \dfrac{5}{x^2 + 1} h ( x ) = x 2 + 1 5 : x 2 + 1 ⩾ 1 > 0 x^2 + 1 \geqslant 1 > 0 x 2 + 1 ⩾ 1 > 0 , le dénominateur ne s’annule jamais :
D h = R D_h = \mathbb{R} D h = R .
Exemple (contexte). Un rectangle a un périmètre de 20 20 20 cm et une largeur x x x . Sa longueur
vaut 10 − x 10 - x 10 − x et son aire A ( x ) = x ( 10 − x ) A(x) = x(10 - x) A ( x ) = x ( 10 − x ) . Pour que les deux dimensions soient strictement
positives, il faut 0 < x < 10 0 < x < 10 0 < x < 10 : on étudie A A A sur ] 0 ; 10 [ ]0\,;\,10[ ] 0 ; 10 [ .
→ S’entraîner : Exercice 2
3. Courbe représentative
Définition. Dans un repère, la courbe représentative C f \mathcal{C}_f C f de f f f est l’ensemble des
points de coordonnées ( x ; f ( x ) ) (x\,;\,f(x)) ( x ; f ( x )) , pour x ∈ D f x \in D_f x ∈ D f . On dit que C f \mathcal{C}_f C f a pour
équation y = f ( x ) y = f(x) y = f ( x ) .
Propriété. Un point M ( a ; b ) M(a\,;\,b) M ( a ; b ) appartient à C f \mathcal{C}_f C f si et seulement si a ∈ D f a \in D_f a ∈ D f et
b = f ( a ) b = f(a) b = f ( a ) .
Exemple. f ( x ) = x 2 − 2 x − 3 f(x) = x^2 - 2x - 3 f ( x ) = x 2 − 2 x − 3 . Le point A ( 2 ; − 3 ) A(2\,;\,-3) A ( 2 ; − 3 ) est sur C f \mathcal{C}_f C f car
f ( 2 ) = 4 − 4 − 3 = − 3 f(2) = 4 - 4 - 3 = -3 f ( 2 ) = 4 − 4 − 3 = − 3 . Le point B ( − 2 ; 4 ) B(-2\,;\,4) B ( − 2 ; 4 ) n’y est pas, car f ( − 2 ) = 5 ≠ 4 f(-2) = 5 \neq 4 f ( − 2 ) = 5 = 4 .
Tracer une courbe. On calcule un tableau de valeurs , on place les points et on les
relie « sans angle ». Un programme Python fait très bien le calcul :
def f (x):
return x ** 2 - 2 * x - 3
for x in range ( - 2 , 5 ):
print (x, f(x))
Ce programme affiche les couples ( − 2 ; 5 ) (-2\,;\,5) ( − 2 ; 5 ) , ( − 1 ; 0 ) (-1\,;\,0) ( − 1 ; 0 ) , ( 0 ; − 3 ) (0\,;\,-3) ( 0 ; − 3 ) , ( 1 ; − 4 ) (1\,;\,-4) ( 1 ; − 4 ) , ( 2 ; − 3 ) (2\,;\,-3) ( 2 ; − 3 ) ,
( 3 ; 0 ) (3\,;\,0) ( 3 ; 0 ) , ( 4 ; 5 ) (4\,;\,5) ( 4 ; 5 ) — ce sont des points de la courbe tracée à la section suivante.
→ S’entraîner : Exercice 3 ·
Exercice 4
4. Résoudre graphiquement une équation ou une inéquation
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo5MWI3YzRhYS1jZWM1LTQ3MTItYjFlYy01NmQ0OTljZjdjYjQAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaIh8mz5FRbcQbc1AGfsdLYAAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDoyMGEyMmNiMC0yMjdjLTQwZTctYjhiYS05YzQyMzczNTJjMjVscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoJCxW4YNw+24BThf/pnS4rgAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggpqNsnhpbWhgqV+3QL6DB1cn5q0rU7qlPuSku03ulHXCkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaBQrzh1fJ5l0ACEsVNmSIt8AAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCBjbGcdenVg2OQV3u+YB8It2t5Fz2S9SHxTNCJ9YqSRb2RuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjkxYjdjNGFhLWNlYzUtNDcxMi1iMWVjLTU2ZDQ5OWNmN2NiNC9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOmY3NjY2OTIwLWEyMDYtNDNhZS1iNWNiLWI5MjJkNDQ2MDBmN3JjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCCmo2yeGltaGCpX7dAvoMHVyfmrStTuqU+5KS7Te6UdcKJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggQGU5+Qz+CHhvJnvC4s3WNgNJ91jcg3jbCRkX3qdpTYyiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggjA8erDFOOfoPpm7ThxJhCzZ5DfGv3FQVVrTviCaubUJ0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQJ7nvKvh/DAzWPor/ML3Yq0y0b5gUYyeG2B6ZH2RGIw8TsjaQlCZGp5hmP7OHl5ucsdt3D56kdiC27pUwBlYvOg=
Courbe de f(x) = x² − 2x − 3 sur [−2 ; 4]
−3
−2
−1
1
2
3
4
5
−5
−4
−3
−2
−1
1
2
3
4
5
6
O
y = −3
f(x) < 0 pour x ∈ ]−1 ; 3[
Cf
f(x) = −3 : x = 0 ou x = 2
La droite y = −3 coupe la courbe en deux points d'abscisses 0 et 2 : ce sont les
solutions de f(x) = −3. La courbe est sous l'axe des abscisses entre −1 et 3 : f(x) < 0 sur
]−1 ; 3[.
📋 Méthode — Résolution graphique
f ( x ) = k f(x) = k f ( x ) = k : tracer la droite horizontale d’équation y = k y = k y = k ; les solutions sont les
abscisses des points d’intersection avec C f \mathcal{C}_f C f .
f ( x ) < k f(x) < k f ( x ) < k : chercher les abscisses des points de C f \mathcal{C}_f C f situés strictement sous la
droite y = k y = k y = k (au-dessus pour f ( x ) > k f(x) > k f ( x ) > k ). On donne la réponse sous forme d’intervalles, en
soignant les crochets.
Une lecture graphique donne des valeurs approchées ; seul un calcul donne des valeurs
exactes.
Exemple. Avec la courbe ci-dessus, sur [ − 2 ; 4 ] [-2\,;\,4] [ − 2 ; 4 ] : f ( x ) = − 3 f(x) = -3 f ( x ) = − 3 a pour solutions 0 0 0 et 2 2 2 ;
f ( x ) < 0 f(x) < 0 f ( x ) < 0 pour x ∈ ] − 1 ; 3 [ x \in ]-1\,;\,3[ x ∈ ] − 1 ; 3 [ ; f ( x ) ⩾ 0 f(x) \geqslant 0 f ( x ) ⩾ 0 pour x ∈ [ − 2 ; − 1 ] ∪ [ 3 ; 4 ] x \in [-2\,;\,-1] \cup [3\,;\,4] x ∈ [ − 2 ; − 1 ] ∪ [ 3 ; 4 ] .
Vérification algébrique : x 2 − 2 x − 3 = − 3 ⟺ x 2 − 2 x = 0 ⟺ x ( x − 2 ) = 0 x^2 - 2x - 3 = -3 \iff x^2 - 2x = 0 \iff x(x - 2) = 0 x 2 − 2 x − 3 = − 3 ⟺ x 2 − 2 x = 0 ⟺ x ( x − 2 ) = 0 , donc x = 0 x = 0 x = 0
ou x = 2 x = 2 x = 2 . ✓
→ S’entraîner : Exercice 5 ·
Exercice 6
5. Comparer deux fonctions
Propriété. Soit f f f et g g g deux fonctions définies sur D D D .
Les solutions de f ( x ) = g ( x ) f(x) = g(x) f ( x ) = g ( x ) sont les abscisses des points d’intersection de C f \mathcal{C}_f C f et
C g \mathcal{C}_g C g .
Les solutions de f ( x ) < g ( x ) f(x) < g(x) f ( x ) < g ( x ) sont les abscisses des points où C f \mathcal{C}_f C f est strictement
au-dessous de C g \mathcal{C}_g C g .
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo4YWE0MzA4Ny00NjM3LTRhZDAtOWJiNC1hZGY5NWJlYTYwZmMAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaEiP2x32mT1HmXJK/KFLbRsAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDozYWYxOTA2OC0xNTI3LTQ2Y2YtYjcxZS00ZGZhYTRiOTJkODNscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNou8VlZCTIQW56Eh7bLlX/XQAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFgg8PJ2Ub7o/0BCaKePVJXJfg8WH4URLSWbVDktL6A3Dt+kZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaP2YCa8bpZoU0I6G2M9o+AIAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCAHgw144WXVZYom1VQgLWw6B43Xtgc86YvOY0lK8BBbwmRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjhhYTQzMDg3LTQ2MzctNGFkMC05YmI0LWFkZjk1YmVhNjBmYy9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjQwZDU3ZTMzLTg1YjctNDJkNC1iYjEwLTllMWRjMGNjZWExY3JjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCDw8nZRvuj/QEJop49Ulcl+DxYfhREtJZtUOS0voDcO36JjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggICII8kXHJ9pc6AWugJfh+dmb8riJpfBvlm4bpO/5jbOiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggi4ex9AOxbOjpTPrjY8ga/KXFJHyvMT6jEJ9yinRNE1x0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQJqayXHISO7xqik0TFJSSU9C+C3qD/SQAxV+XuIXTKqH4vbl48IJ1QeHSmeKw6+qRUaGwrRjU7eFheGMfYdehms=
Comparer f(x) = x² − 2x − 3 et g(x) = x + 1
−3
−2
−1
1
2
3
4
5
−5
−4
−3
−2
−1
1
2
3
4
5
6
O
Cf
Cg
Cf sous Cg entre −1 et 4 :
f(x) ⩽ g(x) ⟺ x ∈ [−1 ; 4]
La parabole Cf et la droite Cg se coupent aux points d'abscisses −1 et 4 ; entre
les deux, Cf est sous Cg.
Exemple. f ( x ) = x 2 − 2 x − 3 f(x) = x^2 - 2x - 3 f ( x ) = x 2 − 2 x − 3 et g ( x ) = x + 1 g(x) = x + 1 g ( x ) = x + 1 . Graphiquement, f ( x ) ⩽ g ( x ) f(x) \leqslant g(x) f ( x ) ⩽ g ( x ) pour
x ∈ [ − 1 ; 4 ] x \in [-1\,;\,4] x ∈ [ − 1 ; 4 ] . Algébriquement : f ( x ) − g ( x ) = x 2 − 3 x − 4 = ( x − 4 ) ( x + 1 ) f(x) - g(x) = x^2 - 3x - 4 = (x - 4)(x + 1) f ( x ) − g ( x ) = x 2 − 3 x − 4 = ( x − 4 ) ( x + 1 ) (on le vérifie en
développant), donc f ( x ) = g ( x ) ⟺ x = 4 f(x) = g(x) \iff x = 4 f ( x ) = g ( x ) ⟺ x = 4 ou x = − 1 x = -1 x = − 1 . L’étude du signe de ( x − 4 ) ( x + 1 ) (x - 4)(x + 1) ( x − 4 ) ( x + 1 ) ,
qui confirmera l’inégalité, sera faite au chapitre sur les tableaux de signes.
→ S’entraîner : Exercice 7 ·
Exercice 8