Ce que tu sais déjà. Tu sais définir une suite de façon explicite ou par récurrence et
étudier son sens de variation (Première — Suites numériques ).
Tu connais les fonctions affines (Seconde — Fonctions affines )
et le coefficient multiplicateur associé à une évolution en pourcentage
(Seconde — Proportions et évolutions ).
Les deux familles de suites de ce chapitre sont exactement les versions « discrètes » de ces
deux idées.
1. Suites arithmétiques
Définition. Une suite ( u n ) (u_n) ( u n ) est arithmétique s’il existe un réel r r r tel que, pour tout
entier naturel n n n :
u n + 1 = u n + r . u_{n+1} = u_n + r. u n + 1 = u n + r .
Le réel r r r est la raison de la suite : on passe d’un terme au suivant en ajoutant toujours le
même nombre .
Reconnaître une suite arithmétique. On calcule u n + 1 − u n u_{n+1} - u_n u n + 1 − u n : si cette différence est une
constante (elle ne dépend pas de n n n ), la suite est arithmétique et cette constante est sa raison.
Exemple. u n = 7 − 3 n u_n = 7 - 3n u n = 7 − 3 n . u n + 1 − u n = 7 − 3 ( n + 1 ) − ( 7 − 3 n ) = − 3 u_{n+1} - u_n = 7 - 3(n+1) - (7 - 3n) = -3 u n + 1 − u n = 7 − 3 ( n + 1 ) − ( 7 − 3 n ) = − 3 : la suite est
arithmétique de raison − 3 -3 − 3 et de premier terme u 0 = 7 u_0 = 7 u 0 = 7 .
Propriété (terme général). Si ( u n ) (u_n) ( u n ) est arithmétique de raison r r r , alors pour tous entiers
naturels n n n et p p p :
u n = u 0 + n r et plus g e ˊ n e ˊ ralement u n = u p + ( n − p ) r . u_n = u_0 + nr \qquad\text{et plus généralement}\qquad u_n = u_p + (n - p)\,r. u n = u 0 + n r et plus g e ˊ n e ˊ ralement u n = u p + ( n − p ) r .
🧠 Démonstration (exigible au programme) — Terme général d'une suite arithmétique
On écrit la relation u k + 1 − u k = r u_{k+1} - u_k = r u k + 1 − u k = r pour k = 0 , 1 , … , n − 1 k = 0, 1, \dots, n - 1 k = 0 , 1 , … , n − 1 :
u 1 − u 0 = r , u 2 − u 1 = r , … , u n − u n − 1 = r . u_1 - u_0 = r,\quad u_2 - u_1 = r,\quad \dots,\quad u_n - u_{n-1} = r. u 1 − u 0 = r , u 2 − u 1 = r , … , u n − u n − 1 = r .
On additionne ces n n n égalités membre à membre. À gauche, les termes intermédiaires se
simplifient deux à deux (u 1 u_1 u 1 avec − u 1 -u_1 − u 1 , u 2 u_2 u 2 avec − u 2 -u_2 − u 2 …) : il reste u n − u 0 u_n - u_0 u n − u 0 . À droite, on
obtient n n n fois r r r . Donc u n − u 0 = n r u_n - u_0 = nr u n − u 0 = n r , soit u n = u 0 + n r u_n = u_0 + nr u n = u 0 + n r .
Enfin u n − u p = ( u 0 + n r ) − ( u 0 + p r ) = ( n − p ) r u_n - u_p = (u_0 + nr) - (u_0 + pr) = (n - p)\,r u n − u p = ( u 0 + n r ) − ( u 0 + p r ) = ( n − p ) r .
Sens de variation. u n + 1 − u n = r u_{n+1} - u_n = r u n + 1 − u n = r : la suite est croissante si r > 0 r > 0 r > 0 , décroissante si
r < 0 r < 0 r < 0 , constante si r = 0 r = 0 r = 0 .
Représentation. Les points ( n ; u 0 + n r ) (n\,;\,u_0 + nr) ( n ; u 0 + n r ) sont alignés sur la droite d’équation
y = r x + u 0 y = rx + u_0 y = r x + u 0 : une suite arithmétique modélise une croissance (ou décroissance) linéaire .
Exemple. ( u n ) (u_n) ( u n ) est arithmétique avec u 5 = 12 u_5 = 12 u 5 = 12 et u 12 = 33 u_{12} = 33 u 12 = 33 .
u 12 − u 5 = 7 r u_{12} - u_5 = 7r u 12 − u 5 = 7 r , donc 7 r = 21 7r = 21 7 r = 21 et r = 3 r = 3 r = 3 . Puis u 0 = u 5 − 5 r = 12 − 15 = − 3 u_0 = u_5 - 5r = 12 - 15 = -3 u 0 = u 5 − 5 r = 12 − 15 = − 3 :
u n = − 3 + 3 n u_n = -3 + 3n u n = − 3 + 3 n .
→ S’entraîner : Exercice 1 ·
Exercice 2
2. Suites géométriques
Définition. Une suite ( u n ) (u_n) ( u n ) est géométrique s’il existe un réel q q q tel que, pour tout
entier naturel n n n :
u n + 1 = q × u n . u_{n+1} = q \times u_n. u n + 1 = q × u n .
Le réel q q q est la raison : on passe d’un terme au suivant en multipliant toujours par le même
nombre .
Lien avec les pourcentages. Une quantité qui augmente de t % t\,\% t % chaque année est multipliée par
1 + t 100 1 + \dfrac{t}{100} 1 + 100 t : elle forme une suite géométrique de raison q = 1 + t 100 q = 1 + \dfrac{t}{100} q = 1 + 100 t . Une baisse de
t % t\,\% t % donne q = 1 − t 100 q = 1 - \dfrac{t}{100} q = 1 − 100 t .
Reconnaître une suite géométrique (termes non nuls). On calcule u n + 1 u n \dfrac{u_{n+1}}{u_n} u n u n + 1 : si ce
quotient est constant , la suite est géométrique de raison ce quotient.
Propriété (terme général). Si ( u n ) (u_n) ( u n ) est géométrique de raison q q q , alors pour tous entiers
naturels n n n et p p p :
u n = u 0 × q n et plus g e ˊ n e ˊ ralement u n = u p × q n − p . u_n = u_0 \times q^n \qquad\text{et plus généralement}\qquad u_n = u_p \times q^{\,n - p}. u n = u 0 × q n et plus g e ˊ n e ˊ ralement u n = u p × q n − p .
🧠 Démonstration (exigible au programme) — Terme général d'une suite géométrique
On part de u 0 u_0 u 0 et on multiplie n n n fois par q q q :
u 1 = q u 0 , u 2 = q u 1 = q 2 u 0 , u 3 = q u 2 = q 3 u 0 , … u_1 = q\,u_0,\quad u_2 = q\,u_1 = q^2 u_0,\quad u_3 = q\,u_2 = q^3 u_0,\ \dots u 1 = q u 0 , u 2 = q u 1 = q 2 u 0 , u 3 = q u 2 = q 3 u 0 , …
À chaque étape, l’exposant de q q q augmente de 1 1 1 en même temps que l’indice : au rang n n n ,
on a multiplié n n n fois par q q q , donc u n = u 0 × q n u_n = u_0 \times q^n u n = u 0 × q n . (Si u 0 ≠ 0 u_0 \neq 0 u 0 = 0 et q ≠ 0 q \neq 0 q = 0 , on peut aussi
multiplier membre à membre les n n n égalités u k + 1 u k = q \dfrac{u_{k+1}}{u_k} = q u k u k + 1 = q pour k = 0 , … , n − 1 k = 0, \dots, n-1 k = 0 , … , n − 1 : le
produit télescopique vaut u n u 0 = q n \dfrac{u_n}{u_0} = q^n u 0 u n = q n .)
Enfin u n u p = u 0 q n u 0 q p = q n − p \dfrac{u_n}{u_p} = \dfrac{u_0 q^n}{u_0 q^p} = q^{\,n-p} u p u n = u 0 q p u 0 q n = q n − p .
Sens de variation (pour u 0 > 0 u_0 > 0 u 0 > 0 ) : si q > 1 q > 1 q > 1 , la suite est croissante ; si 0 < q < 1 0 < q < 1 0 < q < 1 , elle est
décroissante ; si q = 1 q = 1 q = 1 , elle est constante. (Si u 0 < 0 u_0 < 0 u 0 < 0 , c’est l’inverse. Si q < 0 q < 0 q < 0 , les termes
changent de signe à chaque rang : la suite n’est pas monotone.)
En effet, u n + 1 − u n = u 0 q n + 1 − u 0 q n = u 0 q n ( q − 1 ) u_{n+1} - u_n = u_0 q^{n+1} - u_0 q^n = u_0\,q^n\,(q - 1) u n + 1 − u n = u 0 q n + 1 − u 0 q n = u 0 q n ( q − 1 ) : pour u 0 > 0 u_0 > 0 u 0 > 0 et q > 0 q > 0 q > 0 , cette
différence a le signe de q − 1 q - 1 q − 1 .
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo1ZjA2OWM4NS1kODg4LTRhNmUtODcyMi1hNWQ3ZTYyODFhNjQAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaFkTKdtccMKHiLtEbweAGu4AAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDo2NTdiZTYyYS1kMzMzLTQ4OTItYjQ2Mi1kNjFkMWVjYzllOGJscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNo/2XKBpbVgv4MKiKTcfHCUAAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFgg/H/EAUkcokHWD3K8KyHXJybOO11/xHhK1W2mz3JL5s2kZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaDpyEeAbLzRFu/XFez0ILO8AAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCBsg8uJqZcOLU/2QeLr/fV/TxsiKMNxzFHI+5eRV91CTWRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjVmMDY5Yzg1LWQ4ODgtNGE2ZS04NzIyLWE1ZDdlNjI4MWE2NC9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOmYzYjk0NDA2LThiZTgtNDI3YS05NDQwLTFmOTdiNjgxMmE5NnJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCD8f8QBSRyiQdYPcrwrIdcnJs47XX/EeErVbabPckvmzaJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFgg7a0qj8o/crWTL4QBFE653NnOwY9LtYefQSSHwkQFvBmiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggN5PSQuH2ceSVBgrGtTpf4UHOvToC7OrnOZGZb2riI2F0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQBXBuzzD8WBN5g3cyB7AsOfJQvWyHoTlyXxUEF401r/IsMU9e4GyKi8ztuwMoNALIS5FvqnTZM4meSh4IuGtyzo=
Intérêts simples ou intérêts composés ?
n
€
5
10
15
20
25
30
35
40
1500
2000
2500
3000
Sₙ = 1 500 + 30n
Cₙ = 1 500 × 1,02ⁿ
Arithmétique : points alignés. Géométrique : l'écart se creuse.
Placement de 1 500 € : à intérêts simples (+30 € par an, suite arithmétique) les points sont
alignés ; à intérêts composés (+2 % par an, suite géométrique) ils s'écartent de plus en plus vite de la
droite.
Exemple (modélisation). On place 1 500 1\,500 1 500 € à 2 % 2\,\% 2 % par an, intérêts composés. Le capital
C n C_n C n au bout de n n n années vérifie C n + 1 = 1,02 C n C_{n+1} = 1{,}02\,C_n C n + 1 = 1 , 02 C n : C n = 1 500 × 1,02 n C_n = 1\,500 \times 1{,}02^n C n = 1 500 × 1 , 0 2 n . Au bout de
10 ans : C 10 ≈ 1 828,49 C_{10} \approx 1\,828{,}49 C 10 ≈ 1 828 , 49 €. À intérêts simples (on ajoute chaque année 2 % 2\,\% 2 % du
capital initial , soit 30 30 30 €), on aurait S n = 1 500 + 30 n S_n = 1\,500 + 30n S n = 1 500 + 30 n , et S 10 = 1 800 S_{10} = 1\,800 S 10 = 1 800 €.
→ S’entraîner : Exercice 3 ·
Exercice 4
3. Sommes de termes consécutifs
Propriété. Pour tout entier naturel n ⩾ 1 n \geqslant 1 n ⩾ 1 :
1 + 2 + 3 + ⋯ + n = n ( n + 1 ) 2 . 1 + 2 + 3 + \dots + n = \frac{n(n+1)}{2}. 1 + 2 + 3 + ⋯ + n = 2 n ( n + 1 ) .
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo2MmNjMmFkNS1hZDQ1LTQ0ZTEtYThhZi1lMGExY2UyOGI1MTIAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaEtjQEEBLGPfGMyJOqaVtBsAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDo0NjIzYzVjMy02ZmYyLTQzNTctOGU2Mi0xOGU1YTFhYTRkZTdscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoCAVOdH/IOxFaNYlfooy45wAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggDYOgTzE7emLZ2wEVT7/Ik5maNBhJdb8GFYxCgS3pO/GkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaH9bYIqwym4Vb51HSACRl/8AAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCAJ4FCInXNLzJ+XZY8OyhkiFmPlQrj+ohpYJUWnDsKLhWRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjYyY2MyYWQ1LWFkNDUtNDRlMS1hOGFmLWUwYTFjZTI4YjUxMi9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjUxMTVkZjhlLThiYTktNGViYS1iODc0LWIwYjIwOTJiMjExNXJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCANg6BPMTt6YtnbARVPv8iTmZo0GEl1vwYVjEKBLek78aJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggIpntwQE6HbrAjiRuY/Q9NXBuug+j87cBKMp4nebuCkaiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggYN5YWUv+TAnwLH64SzuD/YSI15C1U5BgRcPGjrEclKV0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQJar+MK9NFBVczdoVAeHVM/Bux4Z5kqS0rk9dLH851XHyEsvN3QU5y4yw+EP+x2kW2qdrVkdM0IOHUlGtujUhIU=
1 + 2 + 3 + 4 + 5, deux fois
1
5
2
4
3
3
4
2
5
1
n + 1 = 6
n = 5
2 × S = 5 × 6 = 30
S = 15
En général :
S = n(n + 1) / 2
Deux « escaliers » 1 + 2 + … + n, dont l'un est retourné, forment un rectangle de n
sur n + 1 : la somme vaut la moitié de n(n + 1).
🧠 Démonstration (exigible au programme) — Somme des n premiers entiers
Notons S = 1 + 2 + ⋯ + ( n − 1 ) + n S = 1 + 2 + \dots + (n - 1) + n S = 1 + 2 + ⋯ + ( n − 1 ) + n . On écrit la même somme dans l’ordre inverse :
S = n + ( n − 1 ) + ⋯ + 2 + 1 S = n + (n - 1) + \dots + 2 + 1 S = n + ( n − 1 ) + ⋯ + 2 + 1 . En additionnant les deux lignes terme à terme :
2 S = ( 1 + n ) + ( 2 + ( n − 1 ) ) + ⋯ + ( n + 1 ) ⏟ n parenth e ˋ ses, chacune e ˊ gale a ˋ n + 1 = n ( n + 1 ) . 2S = \underbrace{(1 + n) + (2 + (n - 1)) + \dots + (n + 1)}_{n \text{ parenthèses, chacune égale à } n + 1} = n(n + 1). 2 S = n parenth e ˋ ses, chacune e ˊ gale a ˋ n + 1 ( 1 + n ) + ( 2 + ( n − 1 )) + ⋯ + ( n + 1 ) = n ( n + 1 ) .
Donc S = n ( n + 1 ) 2 S = \dfrac{n(n+1)}{2} S = 2 n ( n + 1 ) .
Conséquence (suite arithmétique). La somme de termes consécutifs d’une suite arithmétique vaut
nombre de termes × premier terme + dernier terme 2 . \text{nombre de termes} \times \frac{\text{premier terme} + \text{dernier terme}}{2}. nombre de termes × 2 premier terme + dernier terme .
Exemple. 3 + 7 + 11 + ⋯ + 79 3 + 7 + 11 + \dots + 79 3 + 7 + 11 + ⋯ + 79 : c’est une suite arithmétique de raison 4 4 4 ; 79 = 3 + 4 × 19 79 = 3 + 4 \times 19 79 = 3 + 4 × 19 ,
il y a donc 20 20 20 termes (indices 0 0 0 à 19 19 19 ). Somme : 20 × 3 + 79 2 = 820 20 \times \dfrac{3 + 79}{2} = 820 20 × 2 3 + 79 = 820 .
Propriété. Pour tout réel q ≠ 1 q \neq 1 q = 1 et tout entier naturel n n n :
1 + q + q 2 + ⋯ + q n = 1 − q n + 1 1 − q . 1 + q + q^2 + \dots + q^n = \frac{1 - q^{n+1}}{1 - q}. 1 + q + q 2 + ⋯ + q n = 1 − q 1 − q n + 1 .
🧠 Démonstration (exigible au programme) — Somme des termes d'une suite géométrique
Notons S = 1 + q + q 2 + ⋯ + q n S = 1 + q + q^2 + \dots + q^n S = 1 + q + q 2 + ⋯ + q n . Alors q S = q + q 2 + ⋯ + q n + q n + 1 qS = q + q^2 + \dots + q^n + q^{n+1} q S = q + q 2 + ⋯ + q n + q n + 1 . En soustrayant :
S − q S = 1 − q n + 1 S - qS = 1 - q^{n+1} S − q S = 1 − q n + 1
car tous les termes de q q q à q n q^n q n se simplifient. Donc S ( 1 − q ) = 1 − q n + 1 S(1 - q) = 1 - q^{n+1} S ( 1 − q ) = 1 − q n + 1 et, comme q ≠ 1 q \neq 1 q = 1 ,
S = 1 − q n + 1 1 − q S = \dfrac{1 - q^{n+1}}{1 - q} S = 1 − q 1 − q n + 1 .
Conséquence (suite géométrique). Pour une suite géométrique de raison q ≠ 1 q \neq 1 q = 1 :
u 0 + u 1 + ⋯ + u n = u 0 × 1 − q n + 1 1 − q u_0 + u_1 + \dots + u_n = u_0 \times \dfrac{1 - q^{n+1}}{1 - q} u 0 + u 1 + ⋯ + u n = u 0 × 1 − q 1 − q n + 1 (attention : il y a n + 1 n + 1 n + 1 termes).
Exemple. 1 + 2 + 4 + ⋯ + 2 10 = 1 − 2 11 1 − 2 = 2 11 − 1 = 2 047 1 + 2 + 4 + \dots + 2^{10} = \dfrac{1 - 2^{11}}{1 - 2} = 2^{11} - 1 = 2\,047 1 + 2 + 4 + ⋯ + 2 10 = 1 − 2 1 − 2 11 = 2 11 − 1 = 2 047 .
Piège fréquent. Compter le nombre de termes : de u 0 u_0 u 0 à u n u_n u n il y en a n + 1 n + 1 n + 1 ; de u 1 u_1 u 1 à u n u_n u n il y
en a n n n ; de u p u_p u p à u n u_n u n il y en a n − p + 1 n - p + 1 n − p + 1 .
→ S’entraîner : Exercice 5 ·
Exercice 6
4. Comportement quand n devient grand
On cherche à savoir ce que deviennent les termes u n u_n u n quand n n n devient de plus en plus grand. En
Première, on se contente d’une approche intuitive (tableau de valeurs, nuage de points, programme).
Trois comportements sont possibles.
Limite finie : les termes se rapprochent autant qu’on veut d’un nombre ℓ \ell ℓ . On dit que la
suite converge vers ℓ \ell ℓ et on note lim n → + ∞ u n = ℓ \lim\limits_{n \to +\infty} u_n = \ell n → + ∞ lim u n = ℓ .
Exemple : 1 n \dfrac1n n 1 tend vers 0 0 0 ; 0,5 n 0{,}5^n 0 , 5 n tend vers 0 0 0 .
Limite infinie : les termes finissent par dépasser n’importe quel nombre (aussi grand soit-il) ;
on note lim n → + ∞ u n = + ∞ \lim\limits_{n \to +\infty} u_n = +\infty n → + ∞ lim u n = + ∞ . (Même idée pour − ∞ -\infty − ∞ .)
Exemple : n 2 n^2 n 2 ; 1,1 n 1{,}1^n 1 , 1 n ; une suite arithmétique de raison r > 0 r > 0 r > 0 .
Absence de limite : la suite ne se rapproche d’aucun nombre et ne tend pas vers ± ∞ \pm\infty ± ∞ .
Exemple : ( − 1 ) n (-1)^n ( − 1 ) n vaut alternativement 1 1 1 et − 1 -1 − 1 ; ( − 2 ) n (-2)^n ( − 2 ) n oscille avec des écarts de plus en
plus grands.
AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo1OGRjMTA0Mi1jZTlkLTQzZDktOTE2Yy1iYjdlZjU3NDU0YzcAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaJLchapTjzN10G0lWAmHk04AAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDo3MDQ2ODBkNC1lNzY1LTQyYjItOGQxOC1lNTg5OTk0YjZmMTdscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoJGzgrK6v0E6ptmphKm+PmQAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFgg7bmGn+RmwMfJCvLZIR9I0dyeFRL9YTacq94bBdekW2akZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaBMAlXnQMG9eDEo0eTiG9+oAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCBq4wEdABsUoD3E5QHaPU0F2w5pItX/Pnv2vuQnSYVJfmRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjU4ZGMxMDQyLWNlOWQtNDNkOS05MTZjLWJiN2VmNTc0NTRjNy9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOmY5Yjg2ZGE0LWQyNjYtNGQxNC1hYzBlLTRhZjIwNzEzOTEyM3JjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCDtuYaf5GbAx8kK8tkhH0jR3J4VEv1hNpyr3hsF16RbZqJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggALDI2hwMuy6sKhQbnUyHauyphs6EaqnpsKYPyNI8jN2iY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggJvdj7rCVmKJ8kpaDyYlfu/j6Utop+zbN44qH+goyotR0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQF2Q5AfRmA96krieuchQGLxgLj58A0Ts7cB58JmSXcgOSWLzI4x3U1/Cp4oo5/C0i8Bs2TposXnjS/WQ3BPPNSg=
Limite finie : uₙ = 3 + 0,5ⁿ → 3
n
2
4
6
8
10
1
2
3
4
y = 3
Limite +∞ : vₙ = 1,3ⁿ
n
2
4
6
8
10
4
8
12
16
Pas de limite : wₙ = (−1)ⁿ
n
2
4
6
8
10
−1
1
Trois comportements possibles : les points s'approchent d'une droite horizontale (limite
finie), montent sans fin (limite +∞) ou oscillent sans se stabiliser (pas de limite).
Propriété (suites géométriques, admise). Pour q > 0 q > 0 q > 0 :
si q > 1 q > 1 q > 1 , lim n → + ∞ q n = + ∞ \lim\limits_{n \to +\infty} q^n = +\infty n → + ∞ lim q n = + ∞ ;
si 0 < q < 1 0 < q < 1 0 < q < 1 , lim n → + ∞ q n = 0 \lim\limits_{n \to +\infty} q^n = 0 n → + ∞ lim q n = 0 ;
si q = 1 q = 1 q = 1 , q n = 1 q^n = 1 q n = 1 pour tout n n n .
(Pour − 1 < q < 0 -1 < q < 0 − 1 < q < 0 , q n q^n q n tend aussi vers 0 0 0 en changeant de signe ; pour q ⩽ − 1 q \leqslant -1 q ⩽ − 1 , il n’y a pas de
limite.)
Attention. Une suite croissante ne tend pas forcément vers + ∞ +\infty + ∞ : u n = 2 − 1 n + 1 u_n = 2 - \dfrac{1}{n+1} u n = 2 − n + 1 1
est croissante et tend vers 2 2 2 . Et une suite qui tend vers + ∞ +\infty + ∞ n’est pas forcément croissante.
Exemple. Le programme ci-dessous affiche les termes de u n = 3 + 0,5 n u_n = 3 + 0{,}5^n u n = 3 + 0 , 5 n pour quelques
valeurs de n n n : on observe qu’ils se rapprochent de 3 3 3 , et on conjecture
lim n → + ∞ u n = 3 \lim\limits_{n \to +\infty} u_n = 3 n → + ∞ lim u n = 3 .
for n in [ 1 , 5 , 10 , 20 , 40 ]:
print (n, 3 + 0.5 ** n)
→ S’entraîner : Exercice 7
5. Modéliser et chercher un seuil
Croissance linéaire ou exponentielle ?
Une quantité qui augmente d’une même valeur à chaque étape suit un modèle arithmétique
(croissance linéaire).
Une quantité qui augmente d’un même pourcentage à chaque étape suit un modèle géométrique
(croissance exponentielle). À long terme, une croissance exponentielle de raison q > 1 q > 1 q > 1 finit
toujours par dépasser n’importe quelle croissance linéaire.
Chercher un seuil. Pour savoir à partir de quand le capital C n = 1 500 × 1,02 n C_n = 1\,500 \times 1{,}02^n C n = 1 500 × 1 , 0 2 n aura doublé,
on ne sait pas encore résoudre 1,02 n ⩾ 2 1{,}02^n \geqslant 2 1 , 0 2 n ⩾ 2 par le calcul : on utilise un algorithme de seuil.
def doublement ():
n = 0
C = 1500
while C < 3000 :
C = C * 1.02
n = n + 1
return n
print (doublement()) # affiche 36
Le capital double au bout de 36 ans (C 35 ≈ 2 999,8 C_{35} \approx 2\,999{,}8 C 35 ≈ 2 999 , 8 € et C 36 ≈ 3 059,8 C_{36} \approx 3\,059{,}8 C 36 ≈ 3 059 , 8 €).
Cette boucle s’arrête bien : comme 1,02 > 1 1{,}02 > 1 1 , 02 > 1 , la suite tend vers + ∞ +\infty + ∞ .
→ S’entraîner : Exercice 8 ·
Exercice 9
À retenir.
Arithmétique Géométrique Relation u n + 1 = u n + r u_{n+1} = u_n + r u n + 1 = u n + r u n + 1 = q u n u_{n+1} = q\,u_n u n + 1 = q u n Reconnaître u n + 1 − u n u_{n+1} - u_n u n + 1 − u n constantu n + 1 u n \dfrac{u_{n+1}}{u_n} u n u n + 1 constantTerme général u n = u 0 + n r u_n = u_0 + nr u n = u 0 + n r u n = u 0 q n u_n = u_0\,q^n u n = u 0 q n Variations signe de r r r u 0 > 0 u_0 > 0 u 0 > 0 : q > 1 q > 1 q > 1 croissante, 0 < q < 1 0 < q < 1 0 < q < 1 décroissanteSomme 1 + ⋯ + n = n ( n + 1 ) 2 1 + \dots + n = \dfrac{n(n+1)}{2} 1 + ⋯ + n = 2 n ( n + 1 ) 1 + q + ⋯ + q n = 1 − q n + 1 1 − q 1 + q + \dots + q^n = \dfrac{1 - q^{n+1}}{1 - q} 1 + q + ⋯ + q n = 1 − q 1 − q n + 1 Modèle croissance linéaire croissance exponentielle
Limite : finie (converge), infinie, ou pas de limite ; q n → + ∞ q^n \to +\infty q n → + ∞ si q > 1 q > 1 q > 1 , q n → 0 q^n \to 0 q n → 0 si
0 < q < 1 0 < q < 1 0 < q < 1 .