Aller au contenu principal
Première⏱ 5 séances

Second degré : discriminant, racines et signe du trinôme

Ce que tu vas apprendre

  • Calculer le discriminant et résoudre une équation du second degré
  • Démontrer les formules de résolution à partir de la forme canonique
  • Factoriser un trinôme lorsque c'est possible
  • Utiliser la somme et le produit des racines (racine évidente)
  • Étudier le signe d'un trinôme et résoudre une inéquation du second degré
  • Résoudre des problèmes : intersection de courbes, équation à paramètre
Notions clésdiscriminant Δ = b² − 4acracines, racine doublefactorisation d'un trinômesomme et produit des racinesracine évidentesigne du trinômeinéquation du second degré

Ce que tu sais déjà. Tu sais mettre un trinôme sous forme canonique a(x−α)2+βa(x - \alpha)^2 + \beta et le factoriser quand tu connais ses racines (Première — Forme canonique). Tu sais résoudre une équation produit nul et dresser un tableau de signes (Seconde — Fonctions affines et tableaux de signes). Il manque une méthode qui marche toujours pour trouver les racines : c’est le discriminant.

1. Discriminant et résolution de l’équation

Définition. Le discriminant du trinôme ax2+bx+cax^2 + bx + c (a≠0a \neq 0) est le nombre

Δ=b2−4ac.\Delta = b^2 - 4ac.

Propriété (résolution de ax2+bx+c=0ax^2 + bx + c = 0).

  • Si Δ>0\Delta > 0 : l’équation a deux solutions distinctes x1=−b−Δ2ax_1 = \dfrac{-b - \sqrt\Delta}{2a} et x2=−b+Δ2ax_2 = \dfrac{-b + \sqrt\Delta}{2a}.
  • Si Δ=0\Delta = 0 : l’équation a une seule solution (racine double) x0=−b2ax_0 = -\dfrac{b}{2a}.
  • Si Δ<0\Delta < 0 : l’équation n’a aucune solution réelle.
🧠 Démonstration (exigible au programme) — Résolution de l'équation du second degré

On part de la forme canonique. Comme a≠0a \neq 0 :

ax2+bx+c=a[x2+bax+ca]=a[(x+b2a)2−b24a2+ca]=a[(x+b2a)2−Δ4a2]ax^2 + bx + c = a\left[x^2 + \frac{b}{a}x + \frac{c}{a}\right] = a\left[\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \frac{b^2}{4a^2} + \frac{c}{a}\right] = a\left[\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \frac{\Delta}{4a^2}\right]

car −b24a2+ca=−b2−4ac4a2-\dfrac{b^2}{4a^2} + \dfrac{c}{a} = -\dfrac{b^2 - 4ac}{4a^2}. Comme a≠0a \neq 0, l’équation équivaut à (x+b2a)2=Δ4a2\left(x + \dfrac{b}{2a}\right)^2 = \dfrac{\Delta}{4a^2}, et 4a2>04a^2 > 0.

  • Si Δ<0\Delta < 0 : le membre de droite est strictement négatif, alors qu’un carré est positif : aucune solution.

  • Si Δ=0\Delta = 0 : (x+b2a)2=0  ⟺  x=−b2a\left(x + \dfrac{b}{2a}\right)^2 = 0 \iff x = -\dfrac{b}{2a}.

  • Si Δ>0\Delta > 0 : Δ4a2=(Δ2a)2\dfrac{\Delta}{4a^2} = \left(\dfrac{\sqrt\Delta}{2a}\right)^2, et on reconnaît une différence de deux carrés :

    (x+b2a)2−(Δ2a)2=(x+b2a−Δ2a)(x+b2a+Δ2a)=0.\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \left(\frac{\sqrt\Delta}{2a}\right)^2 = \left(x + \frac{b}{2a} - \frac{\sqrt\Delta}{2a}\right)\left(x + \frac{b}{2a} + \frac{\sqrt\Delta}{2a}\right) = 0.

    Par la règle du produit nul, x=−b+Δ2ax = \dfrac{-b + \sqrt\Delta}{2a} ou x=−b−Δ2ax = \dfrac{-b - \sqrt\Delta}{2a}.

AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTpkMDk2OWQxNi0zMTM0LTRkMDktYTFiOS04NjMwZDBjNDI0YTEAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaHtJHC4/QEAMrdVf8d1E+0UAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDpkODQxOWZjNC0xZTM1LTQ5OGItOTg3Zi1mOGU2OTI3OGUyMTBscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoP7ospbs/rq+v4NN912HTnQAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggJuowzqgbf2HNckF/hyHL4EtVvBpbkwZFACyAQZPPp62kZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaNlhXGOBXaRfFvMegfdpVEoAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCBEIoc5xg2ViM4H1yi2HxekJJua9Y6cCpDEfVD5rt/6WGRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOmQwOTY5ZDE2LTMxMzQtNGQwOS1hMWI5LTg2MzBkMGM0MjRhMS9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjFhMTRjZTAzLWJlNTEtNDEwMy05OWM4LTdhZjBkYzkyMThmNHJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCAm6jDOqBt/Yc1yQX+HIcvgS1W8GluTBkUALIBBk8+nraJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggYiM8Py3CNGfxPlPc9+Y9aDDZlFn/vGZvI2sE12Xi3a+iY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggsPbNC5XS76+yHqkSTevfRyHHqPW3dzRElxL0xhE0UKR0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQMExVbvkyYdAlSqzrPy7cqIn3yFonw7vYCeZYAPQqGeVEEDpmovr0Bqn3gGNcEiNj6URyJUqY2K6lqTQLrL5Rgs= Δ > 0 : deux racines x y −2 −1 1 2 3 4 −4 −2 2 4 Δ = 0 : une racine double x y −2 −1 1 2 3 4 −4 −2 2 4 Δ < 0 : aucune racine x y −2 −1 1 2 3 4 −4 −2 2 4
Les solutions de ax² + bx + c = 0 sont les abscisses des points où la parabole coupe l'axe des abscisses : deux points si Δ > 0, un point (le sommet) si Δ = 0, aucun si Δ < 0.

Exemples.

  • 2x2−3x−2=02x^2 - 3x - 2 = 0 : Δ=9+16=25>0\Delta = 9 + 16 = 25 > 0, Δ=5\sqrt\Delta = 5 ; x1=3−54=−12x_1 = \dfrac{3 - 5}{4} = -\dfrac12 et x2=3+54=2x_2 = \dfrac{3 + 5}{4} = 2.
  • 9x2−12x+4=09x^2 - 12x + 4 = 0 : Δ=144−144=0\Delta = 144 - 144 = 0 ; une solution x0=1218=23x_0 = \dfrac{12}{18} = \dfrac23.
  • x2+x+1=0x^2 + x + 1 = 0 : Δ=1−4=−3<0\Delta = 1 - 4 = -3 < 0 ; aucune solution réelle.

Bon réflexe. Avant de calculer Δ\Delta, regarder si l’équation est incomplète : 3x2−12x=03x^2 - 12x = 0 se factorise directement (3x(x−4)=03x(x - 4) = 0) et x2−7=0x^2 - 7 = 0 se résout par x=±7x = \pm\sqrt7. Le discriminant marche aussi, mais il est plus long.

→ S’entraîner : Exercice 1 · Exercice 2

2. Factoriser un trinôme

Propriété.

  • Si Δ>0\Delta > 0 : ax2+bx+c=a(x−x1)(x−x2)ax^2 + bx + c = a(x - x_1)(x - x_2).
  • Si Δ=0\Delta = 0 : ax2+bx+c=a(x−x0)2ax^2 + bx + c = a(x - x_0)^2.
  • Si Δ<0\Delta < 0 : le trinôme ne se factorise pas en produit de facteurs du premier degré.

Exemple. 2x2−3x−2=2(x+12)(x−2)=(2x+1)(x−2)2x^2 - 3x - 2 = 2\left(x + \dfrac12\right)(x - 2) = (2x + 1)(x - 2) (on a distribué le 22 dans la première parenthèse). Vérification en développant : 2x2−4x+x−2=2x2−3x−22x^2 - 4x + x - 2 = 2x^2 - 3x - 2. ✓

Piège. Ne pas oublier le coefficient aa devant les parenthèses : 2x2−3x−2≠(x+12)(x−2)2x^2 - 3x - 2 \neq \left(x + \dfrac12\right)(x - 2).

→ S’entraîner : Exercice 3

3. Somme et produit des racines

Propriété. Si le trinôme ax2+bx+cax^2 + bx + c a deux racines x1x_1 et x2x_2 (éventuellement égales), alors

x1+x2=−baetx1×x2=ca.x_1 + x_2 = -\frac{b}{a} \qquad\text{et}\qquad x_1 \times x_2 = \frac{c}{a}.

En effet, en développant a(x−x1)(x−x2)=ax2−a(x1+x2)x+a x1x2a(x - x_1)(x - x_2) = ax^2 - a(x_1 + x_2)x + a\,x_1x_2 et en identifiant avec ax2+bx+cax^2 + bx + c, on obtient b=−a(x1+x2)b = -a(x_1 + x_2) et c=a x1x2c = a\,x_1x_2.

📋 Méthode — Racine évidente
  1. On teste de petites valeurs (11, −1-1, 22, −2-2…). Astuce : x=1x = 1 est racine si a+b+c=0a + b + c = 0.
  2. Dès qu’on a une racine x1x_1, on trouve l’autre avec le produit : x2=ca x1x_2 = \dfrac{c}{a\,x_1} (ou avec la somme).

Exemple : 3x2+5x−83x^2 + 5x - 8. On a 3+5−8=03 + 5 - 8 = 0, donc x1=1x_1 = 1 est racine. Produit : x1x2=−83x_1x_2 = \dfrac{-8}{3}, donc x2=−83x_2 = -\dfrac83. Aucun calcul de Δ\Delta n’a été nécessaire.

Application. Trouver deux nombres dont on connaît la somme SS et le produit PP revient à résoudre x2−Sx+P=0x^2 - Sx + P = 0. Exemple : somme 77 et produit 1010 : x2−7x+10=0x^2 - 7x + 10 = 0, de racines 22 et 55.

→ S’entraîner : Exercice 4

4. Signe du trinôme

Propriété. Soit f(x)=ax2+bx+cf(x) = ax^2 + bx + c avec a≠0a \neq 0.

  • Si Δ>0\Delta > 0 : f(x)f(x) est du signe de aa à l’extérieur des racines et du signe contraire entre les racines (et nul en x1x_1 et x2x_2).
  • Si Δ=0\Delta = 0 : f(x)f(x) est du signe de aa pour tout x≠x0x \neq x_0 (et nul en x0x_0).
  • Si Δ<0\Delta < 0 : f(x)f(x) est toujours du signe de aa.

Moyen mnémotechnique : « signe de aa à l’extérieur des racines ».

AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo5NDI4ZWMyNi1kYzJlLTQ5MDQtYjNlZi02ODMyNjk5MTk2ODYAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaHzgGRLOBuB3nCsT5og/vPIAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDpmMzYxMTQ1Yy0zYzM2LTRlYzMtYjJhNC0xYzA0YjQ5NjIyNDJscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoTQznn195D38x4lStovfCZwAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFgg6n01dklXvQooYzh9nW0MDdt1f1+nrn4tzeR8nDYfy1CkZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaHf+0GYFQfx87Ku9Sc1uwbYAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCDL2WuSoADStIZhvpfP1oPDPM94TQ2Yh+zppGaAVxtl6GRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBh9Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjk0MjhlYzI2LWRjMmUtNDkwNC1iM2VmLTY4MzI2OTkxOTY4Ni9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOmQxZWQwNTI0LTIzYzUtNDI2Ni05NWMzLTliNzViMTg2OGRhNXJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCDqfTV2SVe9CihjOH2dbQwN23V/X6eufi3N5HycNh/LUKJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggSAwvseouJH1UxeAPZLnDukw12w9dOT7KHRvTq3yAkDiiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggS94W+y65wS1VaP+FDtfF+8Hx3YHz8tie1CvMvkJC+Ol0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQKB+tEVhegdQZ0XGJgjZ8f8gehaUp88Cp1CHzaFjR2WYR4an2sX3CH6NyIeRFBGdv3Og7r2uy3TCMiVncnsjbss= Signe de f(x) = x² − x − 2 (a > 0, racines −1 et 2) x y −2 −1 1 2 3 −2 −1 1 2 3 4 5 0 f(x) > 0 f(x) < 0 f(x) > 0 x −∞ −1 2 +∞ f(x) + 0 − 0 +
Pour a > 0 et Δ > 0 : la parabole est au-dessus de l'axe (f(x) > 0) à l'extérieur des racines, en dessous (f(x) < 0) entre elles.
🧠 Justification (pour aller plus loin) — Pourquoi « signe de a à l'extérieur »

Si Δ>0\Delta > 0 avec x1<x2x_1 < x_2, on écrit f(x)=a(x−x1)(x−x2)f(x) = a(x - x_1)(x - x_2) et on dresse le tableau de signes du produit : (x−x1)(x−x2)(x - x_1)(x - x_2) est positif pour x<x1x < x_1 et pour x>x2x > x_2 (deux facteurs de même signe), négatif entre les deux. En multipliant par aa, on obtient le résultat. Si Δ⩽0\Delta \leqslant 0, la forme a[(x+b2a)2−Δ4a2]a\left[\left(x + \dfrac{b}{2a}\right)^2 - \dfrac{\Delta}{4a^2}\right] montre que le crochet est positif (somme d’un carré et d’un nombre positif) : f(x)f(x) a le signe de aa.

Exemple. f(x)=−x2+2x+3f(x) = -x^2 + 2x + 3 : Δ=4+12=16\Delta = 4 + 12 = 16, racines −1-1 et 33, a=−1<0a = -1 < 0. f(x)f(x) est négatif à l’extérieur des racines, positif entre elles :

xx−∞-\infty−1-133+∞+\infty
f(x)f(x)−-00++00−-

→ S’entraîner : Exercice 5

5. Inéquations et problèmes

📋 Méthode — Résoudre une inéquation du second degré
  1. Tout passer d’un même côté pour comparer à 00.
  2. Calculer Δ\Delta et les racines éventuelles.
  3. Appliquer la règle du signe (signe de aa à l’extérieur des racines).
  4. Lire l’ensemble des solutions en soignant les crochets (racines incluses pour ⩽\leqslant ou ⩾\geqslant).

Exemple : 2x2+x−6⩾02x^2 + x - 6 \geqslant 0. Δ=1+48=49\Delta = 1 + 48 = 49, racines −1−74=−2\dfrac{-1 - 7}{4} = -2 et −1+74=32\dfrac{-1 + 7}{4} = \dfrac32. a=2>0a = 2 > 0 : positif à l’extérieur. S= ]−∞ ; −2]∪[32 ; +∞[\mathcal{S} = \,]-\infty\,;\,-2] \cup \left[\dfrac32\,;\,+\infty\right[.

Cas Δ<0\Delta < 0 : x2+x+1>0x^2 + x + 1 > 0 est vrai pour tout réel (a>0a > 0) : S=R\mathcal{S} = \mathbb{R} ; et x2+x+1<0x^2 + x + 1 < 0 n’a aucune solution : S=∅\mathcal{S} = \varnothing.

Intersection d’une parabole et d’une droite. Les abscisses des points d’intersection de y=x2−2x−1y = x^2 - 2x - 1 et y=x+3y = x + 3 sont les solutions de x2−2x−1=x+3x^2 - 2x - 1 = x + 3, soit x2−3x−4=0x^2 - 3x - 4 = 0. Δ=9+16=25\Delta = 9 + 16 = 25 : x=−1x = -1 ou x=4x = 4. Points d’intersection : (−1 ; 2)(-1\,;\,2) et (4 ; 7)(4\,;\,7). Et la parabole est au-dessus de la droite quand x2−3x−4>0x^2 - 3x - 4 > 0, soit pour x<−1x < -1 ou x>4x > 4.

Équation avec paramètre. Combien l’équation x2+2x+m=0x^2 + 2x + m = 0 a-t-elle de solutions selon le réel mm ? Δ=4−4m\Delta = 4 - 4m. Deux solutions si m<1m < 1, une seule si m=1m = 1, aucune si m>1m > 1.

Logique : condition nécessaire, condition suffisante. « Δ>0\Delta > 0 » est une condition suffisante pour que l’équation ait des solutions, mais pas nécessaire : si Δ=0\Delta = 0, elle en a une aussi. La condition nécessaire et suffisante est « Δ⩾0\Delta \geqslant 0 ».

→ S’entraîner : Exercice 6 · Exercice 7 · Exercice 8


À retenir.

  • Δ=b2−4ac\Delta = b^2 - 4ac : deux racines −b±Δ2a\dfrac{-b \pm \sqrt\Delta}{2a} si Δ>0\Delta > 0 ; une racine −b2a-\dfrac{b}{2a} si Δ=0\Delta = 0 ; aucune si Δ<0\Delta < 0.
  • Factorisation : a(x−x1)(x−x2)a(x - x_1)(x - x_2), a(x−x0)2a(x - x_0)^2, ou impossible.
  • x1+x2=−bax_1 + x_2 = -\dfrac ba et x1x2=cax_1x_2 = \dfrac ca (racine évidente : a+b+c=0a + b + c = 0 donne x=1x = 1).
  • Signe : signe de aa à l’extérieur des racines (et partout si Δ<0\Delta < 0).